1. Câu chuyện của Lan

Trong vụ kiện dân sự kéo dài nhiều tháng, Nguyễn Mai Lan nhận ra phán quyết có thể phụ thuộc vào một câu trong đạo luật đang được áp dụng. Theo cách hiểu của Lan, câu chữ ấy khiến một nhóm người bị đối xử bất lợi mà không có lý do thỏa đáng. Cô đề nghị tòa án đang xét xử vụ việc yêu cầu kiểm tra tính hợp hiến của quy định đó.

Tòa án từ chối chuyển yêu cầu. Lan không xem việc ấy là dấu chấm hết: cô nộp đơn khiếu kiện hiến pháp theo Điều 68(2) Luật Tòa án Hiến pháp Hàn Quốc, con đường dành cho đương sự muốn chất vấn tính hợp hiến của một đạo luật gắn với vụ án đang được xét xử. Cô chỉ muốn biết một điều: phải có bao nhiêu thẩm phán đồng ý thì điều luật mới có thể bị tuyên vi hiến?

2. Vấn đề pháp lý

Trong thủ tục khiếu kiện theo Điều 68(2), Tòa án Hiến pháp Hàn Quốc tuyên một đạo luật vi hiến khi nào, và tuyên vi hiến có nhất thiết phải xóa bỏ toàn bộ điều luật hay không?

3. Pháp luật Hàn Quốc quy định gì?

Điểm quyết định không phải là đa số thông thường của hội đồng xét xử, mà là ngưỡng phiếu được luật ấn định. Điều 23(2) Luật Tòa án Hiến pháp Hàn Quốc yêu cầu ít nhất sáu thẩm phán tán thành đối với quyết định tuyên một đạo luật vi hiến.

Nguyên tắc về số phiếu: Muốn tuyên đạo luật vi hiến, phải có ít nhất sáu thẩm phán của Tòa án Hiến pháp tán thành. Nếu không đạt ngưỡng này, không thể ban hành quyết định tuyên vi hiến theo cách đó.

Một quyết định vi hiến không nhất thiết phủ nhận toàn bộ văn bản luật. Phạm vi bị tuyên có thể hẹp hơn nhiều:

  • Toàn bộ đạo luật có thể bị tuyên vi hiến.
  • Một điều khoản độc lập, một khoản trong điều, hoặc một câu cụ thể có thể bị tuyên vi hiến.
  • Tòa cũng có thể xác định một phần câu chữ là vi hiến.

Khi một quy định bị tuyên vi hiến theo nghĩa thông thường, phần đó mất hiệu lực. Tuy nhiên, cần phân biệt việc loại bỏ câu chữ khỏi văn bản với việc giới hạn cách áp dụng. Đôi khi Tòa giữ nguyên câu chữ của điều luật nhưng tuyên rằng áp dụng điều luật trong một phạm vi hoặc tình huống nhất định là vi hiến. Đây là dạng quyết định biến thể, thường được gọi là tuyên vi hiến một phần về mặt định tính.

Điểm cần phân biệt: Tuyên một điều khoản hoặc một phần câu chữ vi hiến có thể làm phần đó mất hiệu lực. Còn tuyên một cách áp dụng cụ thể là vi hiến có thể giữ nguyên văn bản, nhưng giới hạn phạm vi được áp dụng.

Trong thủ tục theo Điều 68(2), khi tòa án đang giải quyết vụ việc bác yêu cầu chuyển vấn đề hiến pháp lên Tòa án Hiến pháp, đương sự có thể nộp đơn khiếu kiện hiến pháp theo các điều kiện và thời hạn luật định. Đây là cơ chế xem xét tính hợp hiến của đạo luật liên quan đến vụ án, chứ không đơn thuần là một con đường kháng cáo lại phán quyết của tòa án trong vụ án đó.

4. Cách Tòa án Hiến pháp Hàn Quốc tiếp cận

Tòa án thường phải trả lời hai câu hỏi khác nhau: quy định bị chất vấn có trái Hiến pháp không, và nếu có thì phạm vi nào của quy định cần bị tuyên vi hiến. Hai câu hỏi này liên quan nhưng không đồng nhất. Một quy định có thể có phần hợp hiến và phần không hợp hiến, hoặc câu chữ có thể chỉ gây vấn đề khi được áp dụng theo một cách nhất định.

Tòa cũng không thể ban hành quyết định tuyên vi hiến chỉ vì một nhóm thẩm phán cho rằng quy định đó không công bằng. Ngưỡng sáu phiếu là yêu cầu pháp lý cụ thể. Nếu không đủ sáu phiếu, Tòa không thể tuyên đạo luật vi hiến theo hình thức đó; kết quả khi ấy phải được xác định theo loại quyết định và cách biểu quyết phù hợp với vụ việc, chứ không thể mặc nhiên hiểu rằng mọi tranh luận về hiến pháp đã được giải quyết theo cùng một hướng.

Nguyên tắc xét xử: Tòa xem xét tính hợp hiến của quy định có liên quan đến vụ án, đồng thời lựa chọn phạm vi quyết định phù hợp. Kết luận vi hiến cần đạt ít nhất sáu phiếu tán thành.

Vì vậy, việc xác định chính xác phần luật bị phản đối rất quan trọng. Nếu vấn đề chỉ nằm ở một câu hoặc ở cách áp dụng trong một nhóm tình huống, tuyên cả đạo luật vi hiến có thể rộng hơn mức cần thiết. Ngược lại, nếu khuyết điểm nằm trong toàn bộ quy định và không thể tách riêng, phạm vi quyết định có thể bao trùm cả điều luật hoặc đạo luật.

5. Áp dụng vào trường hợp của Lan

Thứ nhất, Lan phải cho thấy đạo luật có liên quan thực chất đến vụ kiện. Cô không chỉ nêu một bất đồng chung với chính sách của nhà nước. Quy định bị chất vấn phải gắn với việc giải quyết vụ án đang diễn ra và vấn đề hiến pháp phải có ý nghĩa đối với quyền lợi của cô trong vụ án ấy.

Thứ hai, việc tòa án từ chối chuyển yêu cầu mở ra con đường khiếu kiện theo Điều 68(2), nhưng không bảo đảm Lan sẽ thắng. Tòa án Hiến pháp vẫn phải tự xem xét lập luận của cô và tính hợp hiến của phần luật được nêu. Việc đơn được thụ lý hoặc việc Lan đã nộp đơn không đồng nghĩa điều luật đương nhiên bị đình chỉ hay bị xóa bỏ.

Thứ ba, nếu ít nhất sáu thẩm phán kết luận quy định vi phạm Hiến pháp, Tòa có thể ban hành quyết định tuyên vi hiến. Phạm vi quyết định phụ thuộc vào nội dung sai trái mà Tòa xác định. Nếu vấn đề nằm trong toàn bộ điều luật, quyết định có thể bao quát toàn bộ. Nếu chỉ một câu tạo ra sự bất bình đẳng, Tòa có thể chỉ tuyên câu ấy hoặc một phần câu ấy vi hiến.

Trong câu chuyện giả định này, Tòa kết luận không phải toàn bộ điều khoản có vấn đề, mà chỉ một câu trong điều khoản tạo ra sự bất lợi không phù hợp với Hiến pháp. Sáu thẩm phán tán thành. Tòa tuyên phần câu chữ đó vi hiến, thay vì tuyên cả đạo luật mất hiệu lực. Phần bị tuyên vi hiến vì thế mất hiệu lực theo hệ quả của quyết định; vụ kiện của Lan tiếp tục được giải quyết trong phạm vi phù hợp với quyết định ấy.

Nếu Tòa nhận thấy chỉ cách áp dụng câu chữ đó trong hoàn cảnh của Lan là trái Hiến pháp, Tòa cũng có thể chọn một quyết định biến thể: giữ nguyên câu chữ nhưng giới hạn cách áp dụng. Kết quả cụ thể vì vậy phụ thuộc vào phần lập luận mà Tòa chấp nhận và hình thức quyết định được ban hành, chứ không chỉ vào việc Lan đã nộp đơn.

6. Kết luận: Chuyện của Lan và điều bạn nên làm

Trong tình huống giả định, Lan đạt được quyết định có lợi vì sáu thẩm phán tán thành tuyên một phần quy định vi hiến. Bài học cốt lõi là ngưỡng sáu phiếu quyết định khả năng tuyên vi hiến, còn phạm vi mất hiệu lực phụ thuộc vào phần luật mà Tòa xác định là trái Hiến pháp. Không phải mọi khiếu kiện theo Điều 68(2) đều dẫn đến việc xóa bỏ toàn bộ đạo luật.

Nếu bạn gặp tình huống tương tự, hãy lưu ý ba việc:

  1. Xác định chính xác điều, khoản, câu hoặc cách áp dụng mà bạn cho là vi hiến; trình bày rõ nó ảnh hưởng thế nào đến kết quả vụ án.
  2. Theo dõi thủ tục và thời hạn nộp đơn sau khi tòa án bác yêu cầu chuyển vấn đề hiến pháp; các điều kiện tố tụng có thể quyết định việc đơn được xem xét hay không.
  3. Nhờ luật sư đánh giá phạm vi yêu cầu phù hợp: có trường hợp nên đề nghị tuyên một phần câu chữ vi hiến, có trường hợp cần tập trung vào cách áp dụng cụ thể.