Cho Kuk Innovation Party (조국혁신당) Innovatsion siyosat tadqiqot instituti (혁신정책연구원) rahbari Cho Kuk 2026-yil 4-oktabr kuni “Suiqasdchi(lar)” filmini tomosha qilgach, Facebook’da taassurotlari va fikrlarini e’lon qildi. U Yuk Yeong-suning otib o‘ldirilganini fojea deb atab, hamdardlik bildirdi, shu bilan birga film Mun Se-gwangning harakatlarini oqlamaydi va marhumaning o‘limini masxara qilmaydi, deb ta’kidladi. Cho film huquqiy javobgarlikka sabab bo‘ladigan masala ham emasligini aytdi, biroq bu uning fikri bo‘lib, sud qarori yoki yakuniy huquqiy xulosa emas.

Bahs faqat filmning tarixiy talqiniga oid tortishuv bilan cheklanib qolmadi. Cho Kuk Xalq kuchi partiyasi (국민의힘) deputati Ju Jin-woo aktyor Yu Hae-jinning yuzini “shimoliy koreyscha qiyofa” deb ataganini tanqid qildi, Ju esa bu ibora bilan Shimoliy Koreya tarafini olish nazarda tutilganini tushuntirdi. Onlayn taqrizlarga munosabat bildirishdagi noodatiy faollik va Yu Hae-jinning uyi deb taxmin qilingan joy oldidagi namoyish ham xabarlarda tilga olindi. Natijada asarni tanqid qilish va shaxsga hujum, so‘z erkinligi va obro‘-e’tibor masalalari bir-biriga chirmashib ketdi.

Fon va kontekst

Film 1974-yilda Yuk Yeong-su otib o‘ldirilgan voqeani asos qilib olgan. Bir xabarda o‘sha paytdagi rasmiy tergov xulosasida Mun Se-gwang Shimoliy Koreya ko‘rsatmasiga binoan harakat qilgani qayd etilgani tushuntirilgan; shuningdek, film xayoliy tergovchilar orqali Park Chung-hee hukumati yoki razvedka idorasi ichidagi aloqadorlik ehtimolini shubha ostiga qo‘yuvchi voqeani hikoya qilishi aytilgan. Xabarlarga ko‘ra, ijodkorlar film badiiy to‘qima ekanini va yangi tarixiy xulosa chiqarishni maqsad qilmaganini bildirgan.

Cho filmda voqea tafsilotlari, o‘sha paytdagi tergov xulosasi va ilgari surib kelingan shubhalar yoritilishini aytdi. U fakt va badiiy to‘qima uyg‘unlashgan hikoya hamda aktyorlar ijrosi tufayli 131 daqiqa ko‘z ochib-yumguncha o‘tib ketganini ta’kidladi. Shuningdek, filmni AQSh prezidenti Jon F. Kennedining o‘ldirilishiga doir shubhalarni ilgari surgan “JFK” filmiga qiyosladi. Bundan tashqari, harbiy diktatura davrida Markaziy razvedka boshqarmasining (중앙정보부) matbuot senzurasini va unga qarshi kurashgan jurnalistlar olib borgan kurashni jonli tasvirlaganini aytdi.

Boshqa tomondan, film tanqidi tarixni buzib ko‘rsatish va Yuk Yeong-su marhumaning oila a’zolarini haqorat qilish haqidagi da’volarga ulanib ketdi. Sobiq Adolat partiyasi (정의당) deputati Park Won-seok filmda prezident Park Chung-hee boshidagi Ozodlik kuni tabrigi sahnasidan tashqari bir-ikki sahnadagina qisqa ko‘rinishini, unda na dialog, na yaqin plandagi tasvir borligini yozdi. Uning izohlashicha, film o‘sha paytdagi tergov xulosasidagi savol va nuqsonlarni asos qilib olib, senzura, nazorat va zo‘ravonlik davrini tasvirlashga uringan. Bu sobiq deputat Parkning talqini bo‘lib, filmning tarixiy aniqligi haqidagi bahsni o‘z-o‘zidan yakunlaydigan asos emas.

Bu xabar nimani anglatadi

Bu bahsda film mazmunini tanqid qilish bilan film ijodkorlarining alohida vakillariga qaratilgan iboralarni farqlash lozim. Deputat Ju “shimoliy koreyscha qiyofa” iborasi bilan Shimoliy Koreya tarafini olish nazarda tutilganini izohlab, film rejissyori va Yu Hae-jinning ham javobgarligi borligini da’vo qildi. Bunga qarshi, Dongyang universiteti (동양대) professori Jin Jung-kwon aktyor va tanqidchilarga hujumlarni to‘xtatish kerakligini aytib tanqid qildi; Cho Kuk va sobiq deputat Park ham Yu Hae-jinga qaratilgan iboralarni muammoli deb bildi. Siyosatchilar o‘rtasidagi tortishuv film talqiniga doir fikrlar farqi aktyorning tashqi ko‘rinishi va siyosiy qarashlariga qaratilgan hujumga aylanganda, asar tanqidining chegarasi qayerdan o‘tishi haqida savol tug‘diradi.

Onlayn faollik haqidagi xabarlarni ham harakat qilgan tomon va uning xususiyatini qat’iy belgilab qo‘ymasdan ko‘rib chiqish kerak. Bir xabarga ko‘ra, Naver (네이버) film taqrizlariga ijobiy yoki salbiy munosabat bildirish funksiyasidan “mexanik tarzda g‘ayriqonuniy foydalanish” holatlarini aniqlab, politsiyaga topshirgan va taqrizlarni ko‘rsatishning dastlabki tartibini “eng ko‘p yoqtirish olganlar”dan “eng yangilari”ga o‘zgartirgan. Biroq Naver buni kim qilganini yoki siyosiy sabab bo‘lgan-bo‘lmaganini oshkor qilmagan, shuningdek, film reytingining o‘zi soxtalashtirilganini ham aytmagan. Shu bois reytinglarni uyushgan holda soxtalashtirish aniqlangan, deb umumlashtirib bo‘lmaydi.

Masalan, o‘quvchi ochiq postda muayyan aktyorni tanqid qiluvchi iborani ko‘rsa, uning asarga berilgan baho ekanini, aniq bir faktni da’vo qilayotganini yoki shaxsning qadr-qimmatini kamsituvchi ifoda ekanini kontekst bilan birga ko‘rib chiqishi kerak. Bir xil so‘z kimga qaratilgani va boshqa foydalanuvchilar orasida tarqalishi mumkin bo‘lgan ochiq doirada aytilgan-aytilmaganiga qarab huquqiy masalalar farq qilishi mumkin. Ifodaning qo‘pol ekani bilangina huquqiy javobgarlik darhol belgilab qo‘yilmaydi.

Tegishli qoidalar va yordamga oid ma’lumot

Ichki L1 huquqiy qo‘llanmaga ko‘ra, tuhmat masalasida muayyan shaxsning ijtimoiy obro‘sini tushirishi mumkin bo‘lgan aniq faktni omma oldida oshkor qilgan-qilmagani asosiy mezondir; haqorat masalasida esa aniq faktni keltirmasdan, nafrat yoki mensimaslik hissini ifodalagan-ifodalamagani muhim. Omma oldida oshkor qilish — noma’lum shaxslar yoki ko‘pchilik bilishi mumkin bo‘lgan holatni anglatadi. Faqat bir kishiga aytilgan gapda ham uning boshqalarga tarqalishi mumkinligini anglagan-anglamagani va bu xavfni qabul qilgan-qilmagani kabi jihatlar ahamiyat kasb etishi mumkin. Shu bois postning ochiqlik doirasi va boshqalarga yetkazilish yo‘lini ham birgalikda ko‘rib chiqish lozim.

Tuhmatga oid bahoda ibora faktmi yoki fikrmi, kimga qaratilgani aniqlanadimi va u ijtimoiy obro‘ni tushiradigan darajada aniqmi kabi jihatlar — matn va uning atrofidagi kontekst bilan birga — hisobga olinadi. Haqiqiy faktni oshkor qilgan holatda ham tuhmat masalasi ko‘tarilishi mumkin. Biroq qo‘llanmada Jinoyat kodeksining (형법) 307-moddasi 1-qismiga taalluqli harakat haqiqiy faktga oid bo‘lib, faqat jamoat manfaatiga qaratilgan bo‘lsa, Jinoyat kodeksining 310-moddasiga ko‘ra jazo qo‘llanmaydigan holatlar borligi tushuntiriladi. Nashrlar va boshqa materiallar orqali tuhmat qilishda yomon niyat talab etilishini, bunda Jinoyat kodeksining 310-moddasi qo‘llanmasligini ham alohida farqlash kerak.

Onlayn postlarga nisbatan ko‘plab foydalanuvchilar ko‘ra olishi, fakt keltirilgani, yomon niyat bo‘lgani va ifoda jamoat manfaatiga xizmat qilgani kabi jihatlar birgalikda ko‘rib chiqiladi. Shuning uchun Cho Kuk film haqida “huquqiy javobgarlikka sabab bo‘ladigan ish yo‘q” deganining o‘zi film yoki postning huquqiy javobgarligi bor-yo‘qligi haqida xulosa chiqarishga asos bo‘la olmaydi. Berilgan xabarlarda ushbu film yoki unga aloqador postlar yuzasidan haqiqatan tuhmat bo‘yicha da’vo arizasi topshirilganmi yoki huquqiy qaror chiqarilganmi — aytilmagan.

Xabarlarda turlicha yoritilgan jihatlar

Yu Hae-jinning uyi oldidagi namoyish haqida xabarlar e’lon qilingan vaqt va bayon uslubi turlicha. Bir xabarda Cho Kukning o‘ta o‘ngchi guruh namoyish o‘tkazishni rejalashtirgani haqidagi da’vosi keltirilgan, boshqa xabarda esa yakshanba kuni Seuldagi, Yu Hae-jinning uyi deb taxmin qilingan turar joy oldida qariyb 50 kishi yig‘ilgani aytilgan. Ikkinchi xabardagi qatnashchilar soni mahalliy nashr keltirgan politsiyaning norasmiy taxminidir. Shu sababli namoyish rejalashtirilgani haqidagi xabarni amalda odamlar yig‘ilgani haqidagi xabardan ajratib o‘qish kerak.

Naverning taqrizlarga oid choralari ham xabarlarda aniq yoritilgan. Naver taqrizlarga munosabat bildirish funksiyasidagi noodatiy faollikni aniqlab, politsiyaga topshirgani haqida xabar berilgan, biroq mas’ullar va siyosiy sabablar aniqlanmagan. Film reytingi soxtalashtirilgani ham tasdiqlanmagan. Shuning uchun taqrizlarga munosabat bildirish funksiyasiga oid tekshiruvni reyting soxtalashtirilgani haqidagi da’vo bilan bir xil fakt deb qarash mumkin emas.

Tasdiqlangan va hozircha noma’lum faktlar

Tasdiqlangan faktlar

  • Cho Kuk 4-oktabr kuni filmni tomosha qilgach, taassurotlarini e’lon qildi hamda tegishli davlat idoralariga oid materiallarni oshkor etish va ochiq tekshirishni taklif qildi.
  • Sobiq deputat Park Won-seok ham 3-oktabrga o‘tar kechasi film haqida post yozib, asardagi qahramonlar tasviri va mavzusini izohladi.
  • Deputat Ju Jin-woo “shimoliy koreyscha qiyofa” iborasi bilan Shimoliy Koreya tarafini olish nazarda tutilganini tushuntirib, film va aktyor javobgar ekanini da’vo qildi.
  • Bir xabarda Naver taqrizlarga munosabat bildirish funksiyasidagi noodatiy faollik holatlarini politsiyaga topshirgani aytilgan; Naver buni qilgan shaxslarni, siyosiy sababni yoki reyting soxtalashtirilgan-soxtalashtirilmaganini tasdiqlamagan.

Hozircha noma’lum jihatlar

  • Xalq kuchi partiyasining alohida rasmiy pozitsiyasi e’lon qilinganmi yoki partiya Cho Kukning da’vosiga qanday javob bergani taqdim etilgan xabarlarda aniqlanmagan.
  • Film yoki unga aloqador iboralar yuzasidan tuhmat bo‘yicha amalda da’vo arizasi topshirilganmi va sud qarori chiqarilganmi — noma’lum.
  • Cho Kuk taklif qilgan jangovar kallak va boshqa tegishli materiallarni oshkor etish hamda ochiq tekshirish rejalashtirilganmi — noma’lum.
  • Taqrizlarga munosabat bildirish funksiyasidagi noodatiy faollikni kim va nima sababdan amalga oshirgani xabarlardan aniqlanmaydi.

O‘quvchi nimalarni tekshirishi kerak

  • Film yoki siyosatchilarning gaplarini keltirganda yoki ulashganda da’volarni tasdiqlangan faktlardan ajrating; iboraning oldi-keti va postning ochiqlik doirasini ham tekshiring.
  • Tuhmat yoki haqorat ehtimolidan xavotirda bo‘lsangiz, aniq fakt keltirilgan-keltirilmaganini, kim nazarda tutilgani aniqlanishini, gap tarqalishi mumkinligini, jamoat manfaatini va ifoda maqsadini ko‘rib chiqing. Haqiqiy baho butun kontekstga qarab farq qilishi mumkin.
  • Tegishli materiallar oshkor etilishi yoki huquqiy jarayonlar borishini keyingi rasmiy bayonotlar va tasdiqlangan xabarlar orqali kuzating. Hozir taqdim etilgan ma’lumotlarda ochiq tekshirishni amalga oshirish rejalari yoki amaldagi huquqiy qarorlar haqida xabar yo‘q.

Manbalar