1. Insoniy voqea: rad javobidan keyingi tanlov

Dilnoza Karimova Seuldagi fuqarolik ishida o‘ziga nisbatan qo‘llanayotgan qonun Konstitutsiyaga zid, deb hisoblaydi. U bu masalani ko‘rib chiqish uchun ishni yuritayotgan suddan Konstitutsiyaviy sudga murojaat qilishni so‘raydi. Biroq sud uning iltimosnomasini rad etadi.

Dilnoza uchun rad javobi ishning oxiri bo‘lib tuyuladi. U sudning bu qaroriga qarshi yana bir sudga shikoyat qila olmasligini eshitadi. Shunga qaramay, uning oldida boshqa yo‘l bor: Koreya qonunchiligi muayyan shartlar asosida unga qonunning o‘zini Konstitutsiyaviy sudga olib chiqish imkonini beradi.

2. Huquqiy savol

Sud qonunni konstitutsiyaviylik nuqtayi nazaridan tekshirtirish haqidagi iltimosni rad etsa, ish tarafining o‘zi Konstitutsiyaviy sudga murojaat qila oladimi? Bunday murojaat sudning rad javobiga qarshi shikoyatmi yoki qonunning konstitutsiyaviyligini tekshirishning boshqa shaklimi?

3. Koreya qonunchiligi nima deydi?

Koreyada qonunning Konstitutsiyaga muvofiqligi masalasini Konstitutsiyaviy sud ko‘radi. Oddiy sud esa ishni hal qilish jarayonida muayyan qonun konstitutsiyaga zid bo‘lishi mumkin, deb hisoblasa, masalani Konstitutsiyaviy sudga yuborish haqida qaror qilishi mumkin. Ish taraflari ham suddan shunday murojaat qilishni so‘rab iltimosnoma beradi.

Konstitutsiyaviy sud to‘g‘risidagi qonunning 68-moddasi 2-qismiga ko‘ra, sud qonunning konstitutsiyaviyligini tekshirtirish haqidagi iltimosnomani rad etsa, uni bergan taraf Konstitutsiyaviy sudga konstitutsiyaviy shikoyat bilan murojaat qilishi mumkin.

Bu tartibni odatiy konstitutsiyaviy nazoratdan quyidagicha farqlash mumkin:

  • Sudning murojaati: ishni ko‘rayotgan sud qonunning konstitutsiyaviyligi masalasini Konstitutsiyaviy sudga yuboradi. Masalani ko‘tarishga taraf turtki bergan bo‘lishi mumkin, lekin yuborish-yubormaslikni sud hal qiladi.
  • 68-modda 2-qismi bo‘yicha shikoyat: sud iltimosnomani rad etganidan keyin, iltimosnomani bergan taraf qonunning konstitutsiyaviyligini bevosita Konstitutsiyaviy sud oldida ko‘taradi.
  • Shikoyatning nishoni: bu murojaat sudning rad javobini bekor qildirishga qaratilmaydi. Unda ishda qo‘llanishi kerak bo‘lgan qonun konstitutsiyaga mos yoki mos emasligi so‘raladi.

Shu sababli, shaklan konstitutsiyaviy shikoyat bo‘lsa-da, mazmunan bu tartib qonun ustidan konstitutsiyaviy nazoratdir. U sudning iltimosnomani rad etсэн шийдвэрiga qarshi shikoyat qilish yo‘li yo‘qligi sababli, tarafga qonun masalasini bevosita ko‘tarish imkonini beradi.

Muhim farq: 68-modda 2-qismi bo‘yicha murojaat ish bo‘yicha chiqarilgan qarorni qayta ko‘rib chiqish uchun apellyatsiya vositasi emas. Uning markazida sud hujjati emas, qonunning konstitutsiyaviyligi turadi.

4. Koreya sudlari bu masalaga qanday yondashadi?

Koreya Konstitutsiyaviy sudi 68-modda 2-qismi bo‘yicha ishni mazmunan oddiy konstitutsiyaviy shikoyatdan ko‘ra qonunning konstitutsiyaviyligini tekshirishga yaqin deb qaraydi. Shuning uchun asosiy savol sud iltimosnomani rad etishda to‘g‘ri yo‘l tutganmi, degani emas. Muhim jihat — nizodagi qonun tarafning ishiga tatbiq etiladimi va uning konstitutsiyaga muvofiqligi ish natijasi uchun ahamiyatlimi.

Sud, shuningdek, qonun keyinchalik bekor qilingan bo‘lsa ham, masalani ko‘rib chiqishdan avtomatik ravishda voz kechmaydi. Agar bekor qilingan qonun hali ham tarafning ishi bo‘yicha qaror chiqarishda ahamiyat kasb etsa, qonunning konstitutsiyaviyligini tekshirishdan manfaat saqlanib qolishi mumkin. Konstitutsiyaviy sud 1996-yil 25-apreldagi 92Hunba47-sonli qarorida ham shu tamoyilni ifodalagan.

Qonun amaldan chiqqani uning konstitutsiyaviyligini tekshirish uchun har doim ham to‘siq bo‘lavermaydi: hal qiluvchi masala — u ko‘rilayotgan ish natijasiga ta’sir ko‘rsatishda davom etyaptimi yoki yo‘qmi.

5. Qoidalarni Dilnozaning ishiga tatbiq etish

Dilnozaning vaziyatini bosqichma-bosqich ko‘rib chiqamiz.

  1. U suddan qonunni tekshirtirishni so‘radi. Dilnoza o‘z ishida qo‘llanayotgan qonun konstitutsiyaga zid, deb hisoblab, ishni ko‘rayotgan suddan masalani Konstitutsiyaviy sudga yuborishni iltimos qildi.
  2. Sud iltimosnomani rad etdi. Bu qaror Konstitutsiyaviy sud qonunni tekshirmaydi, degani emas. Rad javobi 68-modda 2-qismida nazarda tutilgan bevosita murojaat yo‘lini ochishi mumkin.
  3. Dilnoza sud qarorini emas, qonunni nishonga olishi kerak. U Konstitutsiyaviy suddan quyi sudning rad javobini bekor qilishni emas, ishida qo‘llanayotgan qonunning Konstitutsiyaga muvofiqligini baholashni so‘raydi. Bu ikki masalani chalkashtirmaslik muhim.
  4. Qonunning ishga aloqasi hal qiluvchi ahamiyatga ega. Dilnoza qonun aynan uning ishida qo‘llanishini va uning konstitutsiyaviyligi nizoning hal etilishiga ta’sir qilishini asoslab berishi kerak. Agar qonun ish natijasiga aloqador bo‘lmasa, konstitutsiyaviylik haqidagi savol ishni hal qilish uchun zarur bo‘lmasligi mumkin.
  5. Qonun bekor qilingan bo‘lsa ham, masala yo‘qolmasligi mumkin. Agar qonun keyinchalik bekor qilingan bo‘lsa-yu, Dilnozaning ishi baribir o‘sha qonun asosida hal qilinishi kerak bo‘lsa, uni tekshirtirishga bo‘lgan manfaat saqlanib qolishi ehtimoli bor.

Demak, Dilnozaning yo‘li sudning rad javobiga qarshi odatiy shikoyat berish emas. U qonun o‘z ishiga tatbiq etilayotganini va konstitutsiyaviylik masalasi natijaga ta’sir qilishini ko‘rsatgan holda, qonunning o‘zini Konstitutsiyaviy sudga olib chiqishi mumkin.

6. Xulosa: Dilnoza uchun nima bo‘ldi va siz nima qilishingiz kerak?

Dilnoza sudning rad javobidan keyin ishini yakunlangan deb hisoblamaydi. U 68-modda 2-qismi bo‘yicha Konstitutsiyaviy sudga murojaat qilib, nizodagi qonunning konstitutsiyaviyligini tekshirtirish yo‘lini tanlaydi. Bu murojaat sud hujjatini qayta ko‘rish emas; qonun uning ishida qo‘llanishi sababli qonunning o‘ziga qarshi konstitutsiyaviy nazorat talabidir. Natija qonun konstitutsiyaga zid deb topilishini oldindan kafolatlamaydi, ammo qonunni tekshirtirish imkonini beradi.

Shunga o‘xshash vaziyatga tushsangiz:

  • Sud qarorini va iltimosnomangizni saqlang: rad javobi hamda avval sudga bergan murojaatingiz 68-modda 2-qismi tartibini qo‘llashda muhim bo‘lishi mumkin.
  • Qonun ishga qanday ta’sir qilishini aniq tushuntiring: qonun qo‘llanmasa, ish natijasi qanday o‘zgarishini va konstitutsiyaviylik savoli nega muhimligini bayon qiling.
  • Jarayon talablari va muddatlarini zudlik bilan tekshiring: murojaat tartibi va unga qo‘yiladigan шаардлагуудыг иш ҳужжатлари билан бирга Корея ҳуқуқи бўйича мутахассисга кўрсатинг.