1-bo‘lim — Insoniy voqea

Dilnoza Karimova oilaviy korxonasi bilan bog‘liq nizoda sudga murojaat qilganida, ish natijasiga ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan qonun qoidasi adolatsiz, deb hisoblaydi. U advokati orqali suddan shu qoidaning Konstitutsiyaga muvofiqligini Konstitutsiyaviy sudda tekshirtirishni so‘raydi. Biroq sud bu iltimosni rad etadi.

Rad javobi Dilnozaga yetib kelganidan ko‘p o‘tmay, u og‘ir betob bo‘lib qoladi va bir necha hafta davolanadi. Ishga qaytganida esa shikoyat topshirish uchun ajratilgan 30 kun allaqachon o‘tgan bo‘ladi. Dilnoza kechikish o‘ziga bog‘liq bo‘lmaganini tushuntirib, baribir Konstitutsiyaviy sudga murojaat qilish mumkinmi, deb so‘raydi.

2-bo‘lim — Huquqiy savol

Asosiy savol shuki: Koreyada qonunning konstitutsiyaviyligini tekshirtirish haqidagi iltimos rad etilgach, bu rad javobi haqida xabar olingan kundan boshlab 30 kun o‘tib ketgan bo‘lsa, shikoyatchi muddatni uzrli sabab bilan tiklatib, Konstitutsiyaviy sudga murojaat qila oladimi?

3-bo‘lim — Koreya qonunchiligi nima deydi?

Koreya Konstitutsiyaviy sudi to‘g‘risidagi qonunning 68-moddasi 2-qismi alohida turdagi konstitutsiyaviy shikoyatni nazarda tutadi. U odatda sudda ko‘rilayotgan ish doirasida qo‘llanadigan qonunning konstitutsiyaviyligini tekshirtirish so‘ralib, sud bunday tekshiruvni boshlash haqidagi iltimosni rad etganidan keyin beriladi.

68-moddaning 2-qismi bo‘yicha shikoyat rad etish qarori haqida xabar olingan kundan boshlab 30 kun ichida berilishi lozim.

Bu 30 kunlik muddat o‘tib ketgach, boshqa turdagi konstitutsiyaviy shikoyatlarga tegishli qoidalarni avtomatik ravishda qo‘llab bo‘lmaydi. Xususan, qonun bo‘yicha quyidagilarni farqlash zarur:

  • 68-moddaning 2-qismi: sudning qonunni konstitutsiyaviy tekshirishni boshlash haqidagi iltimosni rad etishidan keyingi shikoyat. Bunda 30 kunlik muddat rad javobi xabar qilingan kundan hisoblanadi.
  • 68-moddaning 1-qismi: davlat hokimiyati organining harakati yoki harakatsizligi tufayli asosiy huquq buzilganini da’vo qilib beriladigan, huquqni himoya qilishga qaratilgan shikoyat. Bu turda uzrli sabablar muddat masalasiga ta’sir qilishi mumkin.

Fuqarolik protsessual qonunchiligi bo‘yicha ayrim hollarda o‘tkazib yuborilgan protsessual harakatni tiklash masalasi ko‘rilishi mumkin. Ammo bu imkoniyat har qanday muddatga tatbiq etilmaydi. 68-moddaning 2-qismidagi shikoyat muddatini sudlar tiklanishi mumkin bo‘lgan, ya’ni o‘zgarmas muddat sifatida talqin qilmaydi. Shu sababli, kechikish shikoyatchining aybidan tashqari holat tufayli yuz bergani o‘z-o‘zidan shikoyatni muddatida berilgan deb hisoblashga asos bo‘lmaydi.

Muhim farq: 68-moddaning 1-qismidagi shikoyat uchun uzrli sababga oid qoida mavjud bo‘lishi mumkin. Bu qoida 68-moddaning 2-qismidagi 30 kunlik muddatni tiklash imkonini bermaydi.

4-bo‘lim — Koreya sudlari bu masalaga qanday yondashadi?

Koreya Konstitutsiyaviy sudi shikoyat muddatlarini faqat texnik talab deb emas, balki konstitutsiyaviy ish yuritishning aniq chegarasi deb ko‘radi. Muddat shikoyatchiga o‘z huquqini himoya qilish imkonini beradi, shu bilan birga sud ishlarining qachon yakuniy ko‘rib chiqilishini ham belgilaydi.

Sudlarning umumiy yondashuvi — avvalo, murojaat qaysi turdagi konstitutsiyaviy shikoyat ekanini aniqlash. Shundan keyin aynan shu turga tegishli muddat va uni tiklash qoidalari qo‘llanadi. Bir turdagi shikoyat uchun tan olingan istisnoni boshqa turga ko‘chirib bo‘lmaydi.

Sud 68-moddaning 2-qismi bo‘yicha belgilangan muddatni o‘tkazib yuborish shikoyatchi nazorat qila olmagan sabablar bilan yuz bergan taqdirda ham, protsessual harakatni tiklashga yo‘l qo‘ymaydi.

Bu yondashuv qat’iy ko‘rinishi mumkin. Lekin суд uchun шikoyatchining kechikishига olib kelgan вазиятнинг оғирлиги эмас, аввало, қонуннинг айнан шу тоифадаги шikoyat учун тиклаш механизмини назарда тутган-тутмагани ҳал қилувчи аҳамиятга эга. 68-модданинг 1-қисмидаги бошқача қоида эса унинг 2-қисмига автоматик татбиқ этилмайди.

5-bo‘lim — Qoidalarni Dilnozaning holatiga qo‘llash

Dilnozaning vaziyatini bosqichma-bosqich ko‘rib chiqaylik:

  1. Shikoyat turini aniqlash. Dilnoza davlat organining harakati tufayli huquqi buzilganini da’vo qilayotgani yo‘q. U sud qonunning konstitutsiyaviyligini tekshirtirish haqidagi iltimosni rad etganidan keyin murojaat qilmoqchi. Demak, masala 68-moddaning 2-qismiga taalluqli.
  2. Muddat qachondan boshlanishini belgilash. 30 kunlik muddat sudning rad javobi haqida Dilnozaga xabar qilingan kundan hisoblanadi. Qaror chiqarilgan sana bilan xabar olingan sana bir xil bo‘lmasligi mumkin; shuning uchun xabarnoma hujjatidagi sanani tekshirish kerak.
  3. Muddat o‘tgan-o‘tmaganini tekshirish. Dilnoza o‘z hisobiga ko‘ra 30 kundan ko‘proq vaqt o‘tganidan keyin shikoyat bermoqchi. Agar xabarnoma sanasi va hisob-kitob bu holatni tasdiqlasa, muddat o‘tkazib yuborilgan bo‘ladi.
  4. Kechikish sababining ta’sirini baholash. Dilnozaning og‘ir kasalligi uning aybidan tashqari holat bo‘lishi mumkin. Biroq 68-moddaning 2-qismi bo‘yicha bunday sababning o‘zi o‘tgan muddatni tiklamaydi. 68-moddaning 1-qismidagi uzrli sababga oid qoida bu yerda yordam bermaydi.

Shunday ekan, Dilnoza kasal bo‘lganini isbotlashi mumkin bo‘lsa-da, bu dalil 30 kunlik muddatni qayta ochmaydi. Eng avvalo, u xabarnoma sanasi haqiqatan ham muddatning boshlanish sanasi ekanini va kunlarni to‘g‘ri hisoblaganini darhol tekshirishi kerak. Agar muddat haqiqatan o‘tgan bo‘lsa, uning shikoyati kechikkan deb topilishi va mazmunan ko‘rib chiqilmasligi ehtimoli yuqori.

6-bo‘lim — Xulosa: nima bo‘ldi va siz nima qilishingiz kerak?

Dilnoza uchun xulosa og‘ir: 68-moddaning 2-qismi bo‘yicha 30 kunlik muddat o‘tgan bo‘lsa, kasallik kabi o‘ziga bog‘liq bo‘lmagan sabab ham, qoida tariqasida, bu muddatni tiklashga imkon bermaydi. Demak, muddat haqiqатан ўтгани тасдиқланса, унинг кечиккан конституциявий шикоятини қабул қилдириш имкони жуда чекланган; у одатда муддатидан кеч берилган деб баҳоланади.

Шунга ўхшаш вазиятга тушганлар учун амалий тавсиялар:

  • Рад жавоби ҳақидаги хабарнома ва уни қачон олганингизни тасдиқловчи ҳужжатни сақланг; 30 кунни шу маълумот асосида дарҳол ҳисобланг.
  • Агар 68-модданинг 2-қисми бўйича мурожаат қилмоқчи бўлсангиз, муддат яқинлашгунча кутманг: шikoyatни тайёрлаш ва топширишни зудлик билан бошланг.
  • Шикоят турини ва муддатга оид ҳисоб-китобни юрист билан тезда текширинг. Узрли сабаб 68-модданинг 1-қисмида аҳамиятли бўлиши мумкин, аммо уни 2-қисмга татбиқ этиш мумкин деб ўйламанг.