1-bo‘lim — Insoniy voqea

Dilnoza Karimova Pusandagi kichik novvoyxonasini yillar davomida o‘zi boshqardi. Bir kuni unga faoliyatiga doir qoidabuzarlik uchun ma’muriy jarima solindi. Dilnoza jarimani sudda nizolashdi va ish natijasiga ta’sir qilayotgan qonundagi ikki norma Konstitutsiyaga zid, deb hisobladi.

Sud jarayoni davomida u birinchi normani Konstitutsiyaviy sudga yuborishni so‘rab ariza berdi. Sud bu iltimosni rad etdi. Dilnoza esa ikkinchi norma ham ishiga taalluqli va adolatsiz, deb o‘ylardi, lekin uni alohida ko‘rsatib, suddan konstitutsiyaviy tekshiruv so‘ramadi. Keyin u ikkala normani ham Konstitutsiyaviy sudga olib chiqmoqchi bo‘ldi. Ammo protsessual tartib uning yo‘lida yangi savol tug‘dirdi: suddan so‘ralmagan masalani ham shikoyatga qo‘shish mumkinmi?

2-bo‘lim — Huquqiy savol

Koreya Respublikasida qonun normasining konstitutsiyaviyligini tekshirtirishga qaratilgan, Konstitutsiyaviy sud to‘g‘risidagi qonunning 68-moddasi 2-qismida nazarda tutilgan shikoyat гаровmi? Ya’ni, shikoyatchi avval o‘z ishini ko‘rayotgan suddan tegishli normani Konstitutsiyaviy sudga yuborishni so‘rashi va sud bu so‘rovni rad etishi shartmi?

Qisqa javob: odatda, ha. Lekin sudning qarori qanday nomlangani va u boshqa e’tiroz bildirilgan norma bilan qanchalik bog‘liqligi ayrim holatlarda ahamiyat kasb etadi.

3-bo‘lim — Koreya qonunchiligi nima deydi?

Koreya Konstitutsiyaviy sud to‘g‘risidagi qonunning 68-moddasi 2-qismi sudda ko‘rilayotgan ish uchun ahamiyatli qonuniy norma Konstitutsiyaga zid, deb hisoblagan tarafga maxsus shikoyat yo‘lini beradi. Biroq bu yo‘l odatdagi, bevosita beriladigan konstitutsiyaviy shikoyat emas: uning oldidan ishni ko‘rayotgan sudga qonunni konstitutsiyaviy tekshiruvga yuborish haqida iltimosnoma berilishi kerak.

Asosiy qoida: sudga konstitutsiyaviy tekshiruv haqida iltimosnoma berilmagan norma bo‘yicha, odatda, 68-moddaning 2-qismiga tayangan shikoyat berib bo‘lmaydi. Sud bu norma yuzasidan rad etish qarorini chiqarmagan bo‘lsa, zarur protsessual shart bajarilmagan hisoblanishi mumkin.

Bu yerda gap faqat hujjat nomi haqida emas. Sud iltimosnomani “rad etish” o‘rniga, masalan, ish yakuniga ta’sir qilmaydi, degan asos bilan “qabul qilmaslik” haqida qaror chiqargan bo‘lishi mumkin. Agar sud aslida iltimosni mazmunan ko‘rib, qonunni Konstitutsiyaviy sudga yubormaslikka qaror qilgan bo‘lsa, qarorning rasmiy nomi shikoyat berish imkoniyatini o‘z-o‘zidan yo‘qqa chiqarmaydi.

Amaliy jihatdan quyidagilarni farqlash kerak:

  • Iltimosnoma berilgan va sud uni rad etgan: tegishli norma bo‘yicha 68-moddaning 2-qismidagi shikoyat yo‘li, boshqa talablar ham bajarilsa, ochilishi mumkin.
  • Sud iltimosnomani qabul qilmaslik shaklida ko‘rib, mohiyatan rad etgan: ayrim vaziyatlarda bunday qaror ham shikoyat uchun yetarli deb topilishi mumkin. Muhimi, sud masalani amalda hal qilganmi yoki yo‘qmi.
  • Iltimosnoma umuman berilmagan: odatda, shu norma bo‘yicha maxsus shikoyat berish mumkin emas.
  • So‘ralmagan norma boshqa so‘ralgan norma bilan uzviy bog‘liq yoki sud uni o‘zi mazmunan ko‘rib chiqqan: istisno tariqasida, sud bu norma haqida ham, ochiq aytmasa-da, qaror qilgan deb baholanishi mumkin.
Muhim: normani Konstitutsiyaviy sudga olib chiqish uchun protsessual shartlar bajarilgani uning konstitutsiyaga zid ekanini anglatmaydi. Bu faqat masalani ko‘rib chiqish mumkinmi, degan savolga taalluqli; yakuniy konstitutsiyaviy baho alohida masaladir.

4-bo‘lim — Koreya sudlari bunday ishga qanday yondashadi?

Koreya Konstitutsiyaviy sudi bu tartibni sud jarayoni bilan bog‘langan maxsus yo‘l sifatida ko‘radi. Shuning uchun shikoyatchi, odatda, avval o‘z ishini ko‘rayotgan sudga murojaat qilishi, aynan qaysi qonun normasini tekshirtirmoqchi ekanini ko‘rsatishi va shu murojaat bo‘yicha sud qarorini olishi kerak. Bu talab shikoyatning qaysi norma doirasida ko‘rilishi mumkinligini aniqlashga xizmat qiladi.

Shu bilan birga, sudlar qarorning faqat sarlavhasiga qarab xulosa qilmaydi. Agar sud qonunni tekshiruvga yuborish haqidagi iltimosni mazmunan baholagan bo‘lsa, “rad etish” o‘rniga boshqa protsessual atamani ishlatgani shikoyatni avtomatik ravishda yopmaydi. Xuddi shuningdek, bir norma haqida berilgan iltimos boshqa norma bilan shunchalik chambarchas bog‘liq bo‘lishi mumkinki, sudning qarori ikkinchi normani ham bilvosita qamrab olgan deb topiladi.

Sud amaliyotidagi muvozanat: avvalgi sudga murojaat qilish talabi qat’iy qo‘llanadi, ammo sud qarorining haqiqiy mazmuni va normalar o‘rtasidagi zarur bog‘liqlik ham e’tiborga olinadi.

Ayrim hollarda Konstitutsiyaviy sud ko‘rib chiqiladigan masala doirasini o‘z tashabbusi bilan o‘zgartirishi ham mumkin. Biroq bunga tayanib, boshidan iltimosnoma bermaslik xavfsiz yo‘l emas: bu vakolat har bir ishda shikoyatchining protsessual kamchiligini tuzatadi, degani emas.

5-bo‘lim — Qoidalarni Dilnozaning ishiga tatbiq etish

Birinchi qadam — har bir normani alohida ko‘rish. Dilnoza ikkita normadan norozi bo‘lsa-da, sudga faqat birinchisi yuzasidan murojaat qilgan. Demak, u birinchi norma bo‘yicha zarur dastlabki iltimosni bergan, ikkinchisi bo‘yicha esa bermagan.

Ikkinchi qadam — birinchi norma bo‘yicha sud qarorini baholash. Sud Dilnozaning iltimosini ochiq ravishda rad etgan bo‘lsa, u birinchi norma yuzasidan 68-moddaning 2-qismidagi shikoyatni berish uchun talab etiladigan dastlabki shartni, odatda, bajargan bo‘ladi. Bu shikoyat albatta qanoatlantiriladi degani emas; faqat masala tegishli tartibda ko‘rib chiqilishi mumkinligini anglatadi.

Uchinchi qadam — ikkinchi norma bo‘yicha to‘siqni aniqlash. Dilnoza bu normani sudga alohida ko‘rsatmagani uchun, odatdagi qoida bo‘yicha, sud undan Konstitutsiyaviy sudga yuborishni so‘rash haqidagi iltimosni rad etmagan. Shu sababli ikkinchi norma bo‘yicha shikoyat protsessуал талабга javob bermasligi mumkin.

To‘rtinchi qadam — istisno mavjudligini tekshirish. Dilnoza uchun muhim savollar shular: sud birinchi iltimosni ko‘rar ekan, ikkinchi normaning konstitutsiyaviyligini ham amalda muhokama qilganmi? Yoki ikkinchi norma birinchi normaga shu qadar zarur tarzda bog‘liqmi-ki, sudning qarori uni ham bilvosita qamrab olgan, deb aytish mumkinmi? Agar javob ijobiy bo‘lsa, ikkinchi norma bo‘yicha ham shikoyatni ko‘rib chiqish uchun asos paydo bo‘lishi mumkin.

Faqat ikkala norma ham Dilnozaning ishiga aloqador, degan fikrning o‘zi yetarli bo‘lmasligi mumkin. U sud qarorining matnini, dastlabki iltimosnomasini va ish materiallarini ko‘rsatib, sud aynan nimani ko‘rib chiqqanini asoslab berishi kerak.

6-bo‘lim — Xulosa: nima bo‘ldi va siz nima qilishingiz kerak?

Dilnozaning birinchi norma yuzasidan shikoyat berish imkoniyati bor: u sudga iltimosnoma kiritgan va sud uni rad etgan. Ikkinchi norma bo‘yicha esa, agar sud uni mazmunan ko‘rib chiqmagan va u birinchi norma bilan zarur darajada uzviy bog‘lanmagan bo‘lsa, shikoyat protsessуал asosda ko‘rib chiqilmasligi mumkin. Biroq sudning qarori ikkinchi normani ham mohiyatan qamrab olgan bo‘lsa yoki Konstitutsiyaviy sud masala doirasini o‘zgartirsa, natija boshqacha bo‘lishi ehtimoli bor. Bu istisnolarni avtomatik kafolat deb qabul qilmaslik lozim.

Shunga o‘xshash vaziyatga tushsangiz:

  1. E’tiroz bildirayotgan har bir normani aniq sanab chiqing va ishni ko‘rayotgan sudga ularning har biri bo‘yicha konstitutsiyaviy tekshiruv so‘rab yozma iltimosnoma bering.
  2. Barcha hujjatlarni saqlang: iltimosnoma, sudning rad etish yoki qabul qilmaslik haqidagi qarori va uning asoslari keyingi shikoyat uchun muhim bo‘lishi mumkin.
  3. Muddatni darhol tekshiring. 68-moddaning 2-qismi doirasidagi shikoyat uchun qonunda maxsus muddat belgilangan; qaror sizga qachon yetkazilganini aniqlab, kechiktirmasdan Koreya konstitutsiyaviy huquqi bo‘yicha mutaxassis bilan maslahatlashing.