1. Insoniy voqea: hukm avval, konstitutsiyaviy javob keyin

Dilshod Karimov uzoq davom etgan fuqarolik nizosida o‘zining haq ekanini isbotlashga urindi. Uning ishida qo‘llangan qonun qoidasi konstitutsiyaga zid, deb hisoblagani uchun u ish ko‘rayotgan suddan Konstitutsiyaviy sudga murojaat qilishni so‘radi. So‘rovi rad etilgach, Dilshod qonuniy tartibda Konstitutsiyaviy sudga shikoyat qildi.

Ammo uning asosiy ishi kutib turmadi. Sud jarayoni davom etdi, hukm kuchga kirdi va Dilshod uchun ish tugagandek ko‘rindi. Oradan vaqt o‘tib, Konstitutsiyaviy sud u e’tiroz bildirgan qonun qoidasi konstitutsiyaga zid, degan qaror chiqardi. Dilshodda tabiiy savol tug‘ildi: «Endi ishni qayta ochib, natijani o‘zgartirishni so‘rasam bo‘ladimi?»

2. Huquqiy savol

Asosiy masala shuki: Konstitutsiyaviy sudga shikoyat berilgan bo‘lsa-yu, unga aloqador sud ishi konstitutsiyaviy qaror chiqishidan oldin yakunlangan bo‘lsa, keyinchalik shu qaror asosida ishni qayta ko‘rish mumkinmi? Mumkin bo‘lsa, kim buni talab qila oladi va qanday turdagi konstitutsiyaviy qaror talab etiladi?

3. Koreya qonunchiligi nima deydi?

Koreya Konstitutsiyaviy sudi to‘g‘risidagi qonunning 68-moddasi 2-qismi bo‘yicha shikoyat, odatda, sud jarayonida qo‘llanayotgan qonun normasining konstitutsiyaga muvofiqligiga qarshi bildiriladi. Bunday shikoyat berilgani asosiy sud ishini o‘z-o‘zidan to‘xtatmaydi. Shu sabab sud ishi Konstitutsiyaviy sud qaror chiqarguncha ham yakunlanishi mumkin.

Bunday vaziyat uchun qonunning 75-moddasi 7-qismida qayta ko‘rish imkoniyati nazarda tutilgan:

Konstitutsiyaviy shikoyat qanoatlantirilgan taqdirda, avval yakunlangan tegishli sud ishi bo‘yicha qayta ko‘rishni talab qilish mumkin.

Bu imkoniyat cheklanmagan emas. Uni qo‘llashda uchta asosiy jihat muhim:

  1. Tegishli sud ishi yakunlangan bo‘lishi kerak. Shikoyat ko‘rib chiqilayotgan paytda ish tugagan bo‘lsa ham, bu keyinchalik qayta ko‘rish talabiga to‘sqinlik qilmaydi.
  2. Talab qiluvchi o‘sha sud ishining tarafi bo‘lishi kerak. Qayta ko‘rish huquqi faqat Konstitutsiyaviy sudga shikoyat bergan shaxsgagina tegishli emas; biroq u asosiy ishda taraf bo‘lmagan uchinchi shaxsga ham berilmaydi. Hal qiluvchi mezon — shaxsning tegishli sud ishida taraf bo‘lganidir.
  3. Konstitutsiyaviy qarorning turi muhim. Oliy sud yondashuviga ko‘ra, 75-modda 7-qismidagi «shikoyat qanoatlantirilgan» degan shart sudlar uchun majburiy kuchga ega konstitutsiyaga zidlik qarori mavjud bo‘lgandagina bajariladi. Cheklangan konstitutsiyaviylik haqidagi qarор бу талабга тенглаштирилмайди.

Амалда, шунинг учун, шунчаки «Конституциявий суддан менинг фикримга яқин қарор чиқди» деб қайта кўришни талаб қилиш кифоя эмас. Қарорнинг мазмуни, қайси нормага тааллуқли экани ва унинг судлар учун мажбурий таъсири текширилиши керак.

4. Koreya sudlari bu masalaga qanday yondashadi?

Koreya sudlari bir tomondan yakuniy sud qarorlarining barqarorligini, ikkinchi tomondan esa konstitutsiyaga zid norma oqibatlarini bartaraf etish imkonini hisobga oladi. Qayta ko‘rish odatiy shikoyat emas, balki qonunda ko‘rsatilgan alohida asoslar mavjud bo‘lgandagina qo‘llanadigan favqulodda vositadir.

Shu bois sudlar kim talab qilayotganini va Konstitutsiyaviy sud aynan qanday qaror chiqarganini sinchiklab tekshiradi. Tegishli ishda taraf bo‘lmagan shaxs yakuniy qarorga bevosita ta’sir ko‘rsatish imkoniga ega bo‘lmaydi. Xuddi shuningdek, normani muayyan tarzda talqin qilish bilan cheklangan qaror sudlar uchun majburiy konstitutsiyaga zidlik qaroriga teng deb qaralmaydi.

Qayta ko‘rish — yakuniy hukmni istalgan sabab bilan qayta muhokama qilish imkoniyati emas. U faqat qonunda belgilangan shartlar bajarilganda qo‘llanadi.

5. Qoidalarni Dilshodning ishiga tatbiq etamiz

Dilshodning vaziyatini bosqichma-bosqich ko‘rib chiqaylik.

  1. Asosiy ishning Konstitutsiyaviy sud qaroridan oldin tugagani to‘sqinlik qilmaydi. 68-modda 2-qismiga binoan berilgan shikoyat sud jarayonini avtomatik to‘xtatmagan. Demak, ishning avval yakunlangani o‘z-o‘zidan qayta ko‘rish imkoniyatini yo‘qqa chiqarmaydi.
  2. Dilshod asosiy ishda taraf bo‘lgan. Shuning uchun, agar boshqa talablar ham bajarilsa, u qayta ko‘rishni so‘rash huquqiga ega bo‘lishi mumkin. Uning konstitutsiyaviy shikoyatni o‘zi bergani muhim, lekin qayta ko‘rish huquqini belgilaydigan asosiy holat — tegishli sud ishining tarafi bo‘lganidir.
  3. Qarorning mazmuni hal qiluvchi ahamiyatga ega. Agar Konstitutsiyaviy sud aynan ishda qo‘llangan normani konstitutsiyaga zid deb topib, sudlar uchun majburiy kuchga ega qaror chiqargan bo‘lsa, 75-modda 7-qismidagi asos yuzaga kelishi mumkin. Bunday vaziyatda Dilshod ishni qayta ko‘rishni talab qilib, avvalgi yakuniy qarorni qayta baholash imkonini so‘ray oladi.
  4. Agar qaror faqat cheklangan konstitutsiyaviylik haqida bo‘lsa, natija boshqacha bo‘lishi mumkin. Oliy sud yondashuviga ko‘ra, bunday qaror 75-modda 7-qismidagi qayta ko‘rish asosini bermaydi. Demak, Dilshod faqat Konstitutsiyaviy sud uning e’tiroziga qisman yaqin fikr bildirgani uchun ishini qayta ochishga erisha olmaydi.
  5. Qayta ko‘rish avtomatik boshlanmaydi. Tegishli qaror mavjud bo‘lsa ham, Dilshod vakolatli sudga qayta ko‘rish haqida alohida talab bilan murojaat qilishi va qonundagi protsessual talablarni bajarishi kerak. Muddatlar va hujjatlarga oid talablarni ayni paytdagi amaldagi qoidalarga muvofiq tekshirish zarur.

6. Xulosa: Dilshod nima qildi va siz nima qilishingiz kerak?

Dilshodning ishi Konstitutsiyaviy sudga shikoyat berilgani uchungina to‘xtamadi, shuning uchun u konstitutsiyaviy qaror chiqishidan oldin yakunlandi. Keyingi qaror unga ishni qayta ko‘rish imkoniyatini berishi mumkin edi, ammo bu faqat qaror sudlar uchun majburiy konstitutsiyaga zidlik qarori bo‘lgan va Dilshod asosiy ishning tarafi bo‘lgan taqdirdagina. Agar qaror cheklangan konstitutsiyaviylik haqida bo‘lsa, bu alohida qayta ko‘rish asosiga tayanib bo‘lmaydi.

Shunga o‘xshash vaziyatga tushsangiz, quyidagi amaliy qadamlarni ko‘rib chiqing:

  • Konstitutsiyaviy sud qarorining aniq turini tekshiring: unda norma konstitutsiyaga zid deb topilganmi yoki faqat uning talqini cheklanganmi?
  • Asosiy ishdagi maqomingizni va hujjatlarni aniqlang: sud hujjatlari sizning o‘sha ishda taraf bo‘lganingizni hamda qaysi norma qo‘llanganini ko‘rsatishi kerak.
  • Muddatni kutib o‘tirmang: qayta ko‘rish talabi uchun amaldagi protsessual muddat va shakl talablarini tezda tekshirib, zarur bo‘lsa Koreya huquqshunосига мурожаат қилинг.