AQSh Davlat departamenti e’lon qilgan “2026-yilgi Odam savdosi to‘g‘risidagi hisobot”da Shimoliy Koreya odam savdosiga qarshi kurash borasidagi sa’y-harakatlari eng past baholangan 3-darajali (Tier 3) davlatlar qatoriga kiritildi. Shimoliy Koreya bu bahoni “siyosiy maqsadlarda qilingan jiddiy provokatsiya” deb qoraladi. Xabarlarga ko‘ra, Shimoliy Koreya ketma-ket 24 yil 3-darajaga kiritilgan.

Shimoliy Koreya Tashqi ishlar vazirligi (외무성) vakili hisobot yolg‘on, soxtalashtirish, tarafkashlik va adovatga to‘la ekanini da’vo qildi. Shimoliy Koreya AQSh inson huquqlarini siyosiylashtirib, qurol sifatida ishlatib, Pxenyanga nisbatan dushmanona siyosat vositasiga aylantirmoqchi, deb e’tiroz bildirdi. Vakilning ingliz tilidagi bayonoti Koreya Markaziy axborot agentligi (조선중앙통신) orqali e’lon qilindi.

Ma’lumot va kontekst

AQSh Davlat departamenti hisobotni mahalliy vaqt bilan payshanba kuni e’lon qildi, Shimoliy Koreya esa shanba kuni munosabat bildirdi. Shimoliy Koreya bilan bir qatorda Xitoy, Rossiya, Eron va Kuba ham eng quyi — 3-darajali davlatlar qatoriga kiritildi. Darajalar AQSh hukumatining mamlakatlardagi odam savdosiga qarshi kurash sa’y-harakatlariga bergan bahosini ko‘rsatadi, biroq mavjud xabarlardan baholashda qo‘llangan barcha batafsil mezonlarni aniqlash qiyin.

Koreys tilidagi xabarga ko‘ra, hisobotda Shimoliy Koreya mehnatkashlarining 50 ming nafargachasi Xitoyga, 30 ming nafargachasi Rossiyaga yuborilgani, ish haqining 90 foizigachasi manbada ushlab qolinishi va buning natijasida Shimoliy Koreya har yili yuzlab million dollar daromad olishi qayd etilgan. Hisobotda ishchilarning pasportlari olib qo‘yilishi, ularning harakati cheklanishi, davlat xavfsizlik idoralari tomonidan kuzatilishi va oilalariga nisbatan qasos olish bilan tahdid qilinishi ham tilga olingani xabar qilingan. Bu ma’lumotlar xabarda keltirilgan AQSh hisoboti da’volaridir; ushbu maqolada ular alohida tekshirilmagan.

Xabarlarga ko‘ra, hisobotda Shimoliy Koreya bolalari fermalar, fabrikalar, qurilish maydonlari va ko‘mir konlarida ishlashga jalb qilinib, majburiy mehnatga tortilishi qayd etilgan. Shuningdek, Xitoydagi dengiz mahsulotlarini qayta ishlash korxonalari, restoranlar va qahvaxonalarda ishlayotgan shimoliy koreyalik ayollarning majburiy jinsiy ekspluatatsiyasi tilga olingan. Hisobotda, shuningdek, Xitoyda qochib ketgan shimoliy koreyalik ayollar va xitoylik erkaklardan tug‘ilgan 30 ming nafargacha bola tug‘ilganlik ro‘yxatidan o‘tkazilmagani va fuqaroligi yo‘qligi aytilgan. Xabarlarga ko‘ra, hisobot Shimoliy Koreya odam savdosi muammosini hal qilish uchun mazmunli sa’y-harakatlar ko‘rsatmagan, degan xulosaga kelgan.

Bu xabar nimani anglatadi

Bu galgi tortishuv odam savdosining holatiga berilgan bahodan tashqari, inson huquqlari masalasini kim va qaysi nuqtayi nazardan ko‘tarishi mumkinligi borasidagi AQSh–Shimoliy Koreya ziddiyatini ham namoyon etadi. AQSh daraja va hisobot orqali Shimoliy Koreyaning oldini olish borasidagi sa’y-harakatlari yetarli emas, deb baholadi; Shimoliy Koreya esa buni inson huquqlaridan Pxenyanga bosim o‘tkazish uchun foydalanish deb ta’rifladi. Ya’ni, bir tomon ayni hisobotni siyosatga berilgan baho deb qabul qilsa, ikkinchi tomon uni suverenitet va ichki ishlarga aralashish deb ko‘radi.

O‘quvchilar uchun muhim jihat — hisobotda keltirilgan da’volar bilan Shimoliy Koreyaning javobi turli tomonlarning bayonotlari ekanini farqlashdir. Xabarda keltirilgan ishchilar soni va ish haqidan ushlab qolish ulushi kabi ma’lumotlar AQSh hisoboti ilgari surgan da’volar sifatida taqdim etilgan; Shimoliy Koreya esa hisobotni umuman yolg‘on va soxtalashtirilgan deb tanqid qilgan. Mavjud materiallarda bu da’volarning har biri mustaqil ravishda tekshirilgani haqida ma’lumot yo‘q.

Masalan, o‘quvchi hisobotdagi bir band bilan tanishganda, uni darhol tasdiqlangan fakt deb qabul qilmasdan, bu AQSh hisobotidagi da’vomi, Shimoliy Koreyaning e’tirozimi yoki alohida tekshiruv natijasi keltirilganmi — shularni farqlab o‘qishi kerak. Bunday farqlash baholash mazmunini ikki davlatning siyosiy talqinlari bilan chalkashtirib yubormaslikka yordam beradi.

Xabarlarda turlicha yoritilgan jihatlar

Ikki xabarda Shimoliy Koreyaning e’tirozi va ketma-ket 24 yil 3-darajaga kiritilgani haqidagi asosiy faktlar bir xil. Biroq ingliz tilidagi xabarda Shimoliy Koreya hisobotni “siyosiy maqsadlarda qilingan jiddiy provokatsiya” deb qoralagani hamda inson huquqlarini siyosiylashtirish va qurol sifatida ishlatish haqidagi da’volari asosiy o‘ringa qo‘yilgan. Koreys tilidagi xabarda esa bunga qo‘shimcha ravishda hisobotda ishchilar soni, ish haqidan ushlab qolish, majburiy mehnat va fuqaroligi bo‘lmagan bolalar haqida keltirilgan ma’lumotlar hamda Shimoliy Koreyaning keskin javob qaytarish haqidagi va’dasi yoritilgan.

Tasdiqlangan faktlar va hozircha noma’lum jihatlar

Tasdiqlangan faktlar

  • AQSh Davlat departamenti mahalliy vaqt bilan payshanba kuni “2026-yilgi Odam savdosi to‘g‘risidagi hisobot”ni e’lon qildi.
  • Hisobot Shimoliy Koreyani odam savdosiga qarshi kurash borasidagi sa’y-harakatlari uchun eng quyi — 3-darajaga kiritdi.
  • Shimoliy Koreya ketma-ket 24 yil 3-darajaga kiritilgan; Xitoy, Rossiya, Eron va Kuba ham shu toifadagi davlatlar qatoriga kiritildi.
  • Shimoliy Koreya Tashqi ishlar vazirligi vakili hisobotni siyosiy provokatsiya deb tanqid qildi, bayonotni Koreya Markaziy axborot agentligi e’lon qildi.

Hozircha noma’lum jihatlar

  • Hisobotdagi har bir e’tiroz uchun qanday manbalar va baholash usullari qo‘llangani mavjud xabarlardan to‘liq aniqlanmaydi.
  • AQSh hukumati Shimoliy Koreyaning ayblovlariga qanday munosabat bildirgani xabarlarda keltirilmagan.
  • Shimoliy Koreya hisobotdagi alohida da’volarning har biriga qanday dalillar bilan javob qaytargani ham noma’lum.

O‘quvchilar nimalarni tekshirishi kerak

  • Hisobotdagi darajalar izohi va alohida holatlarni ko‘rib chiqayotganda, baho muallifi va da’vo manbasi AQSh hukumati hisoboti ekanini aniqlash mumkin.
  • Ishchilar soni yoki ish haqidan ushlab qolish ulushi kabi aniq raqamlar hisobotda ilgari surilgan da’volarmi yoki boshqa manbalar bilan ham tasdiqlanganmi — shularni farqlab o‘qish ma’qul.
  • Shimoliy Koreyaning munosabati va AQSh hukumatining keyingi pozitsiyasi haqida yangi xabarlar chiqishini kuzatish bu tortishuv diplomatik bahs doirasidan tashqariga kengayadimi-yo‘qmi, anglashga yordam beradi.

Manbalar