Harbiy demarkatsiya chizig‘i (군사분계선) yaqinidagi mina portlashi bo‘yicha Shimoliy Koreya mas’uliyatni rad etgan bo‘lsa, Janubiy Koreya tomoni BMTda qo‘shma joyida tergov va sud-ekspertiza tahlili natijalari Shimoliy Koreya qo‘shinlari harbiy demarkatsiya chizig‘ining janubiga ataylab mina o‘rnatganini tasdiqlaganini da’vo qildi. Kim Yo Jongning aybni inkor etishi va Janubiy Koreya tomonining mas’uliyatni Shimoliy Koreyaga yuklashi qarama-qarshi kelayotgan bir paytda, kolumnist Gil Yun-hyung chegara chizig‘i qayerdan o‘tishi borasida ikki Koreyaning tasavvurlari turlicha bo‘lishi muammosi hal qilinmasa, tasodifiy to‘qnashuv yanada katta inqirozga aylanishi mumkinligini aytib, chegara chizig‘ini muhokama qilish va muloqotni qayta boshlashga chaqirdi.

Fon va kontekst

Kim Yo Jong Shimoliy Koreya chegara yaqinidagi mina portlashi uchun mas’ul emasligini aytdi. Janubiy Koreya Birlashgan shtab boshliqlari (합동참모본부) mina harbiy demarkatsiya chizig‘idan taxminan 10 metr janubda portlaganini ma’lum qildi. Xabarlarga ko‘ra, BMT Qo‘mondonligi (유엔군사령부) harbiy demarkatsiya chizig‘ining janubida Shimoliy Koreyaga tegishli bir dona piyodalarga qarshi mina topgan.

Boshqa bir xabarga ko‘ra, Janubiy Koreyaning BMTdagi elchisi payshanba kuni BMTda Shimoliy Koreyani “mas’uliyat bilan harakat qilishga” chaqirdi. Xabarda aytilishicha, Janubiy Koreya armiyasi va BMT Qo‘mondonligining joyida o‘tkazgan qo‘shma tergovi hamda sud-ekspertiza tahlili 21-sentabr kuni sodir bo‘lgan portlashga Shimoliy Koreya qo‘shinlari harbiy demarkatsiya chizig‘ining janubiga ataylab o‘rnatgan mina sabab bo‘lganini tasdiqlagan. Xabarda, shuningdek, Janubiy Koreya tomonining bu hodisa sulh bitimini buzish hisoblanadi, degan da’vosi keltirilgan.

Maqolada faqat mina portlashi emas, balki chegara yaqinida davom etayotgan harbiy harakatlarni ham hisobga olish kerakligi aytiladi. Maqola xabariga ko‘ra, Janubiy Koreya Birlashgan shtab boshliqlari Shimoliy Koreya qo‘shinlari avgustda harbiy demarkatsiya chizig‘ini taxminan 20 marta, sentabrda esa taxminan 30 marta kesib o‘tganini bildirgan. Bu raqamlar Janubiy Koreya tomonining bayonoti sifatida keltirilgan; Shimoliy Koreya esa o‘z qo‘shinlari chegara chizig‘idan hech qachon o‘tmaganini aytgan.

Maqolaga ko‘ra, Shimoliy Koreya 2024-yil bahoridan boshlab chegarani mustahkamlashga kirishgan. Kim Yo Jong buni harbiy maqsad bilan bog‘liq bo‘lmagan suverenitetni amalga oshirish deb atagan, biroq maqolada devorlar, taktik yo‘llar va tikanli simlar o‘rnatish, shuningdek, minalar yotqizish kabi jismoniy ajralishni kuchaytiruvchi ishlar davom etgani tushuntiriladi.

Buning ortida Shimoliy Koreyaning ikki Koreya munosabatlariga qarashidagi o‘zgarish turibdi. Maqolada Kim Chen In 2023-yil oxirida ikki Koreya munosabatlarini dushman bo‘lgan alohida davlatlar o‘rtasidagi munosabat sifatida belgilash yo‘nalishiga o‘tgani qayd etiladi. Shu munosabat bilan, mart oyida Shimoliy Koreya Konstitutsiyasiga (헌법) hududga oid modda qo‘shilib, birlashishga taalluqli avvalgi moddalar olib tashlangani aytiladi.

Bu xabar nimani anglatadi

Maqolaning asosiy g‘oyasi mina uchun mas’uliyat borasidagi bahsda tomonlardan birining da’vosini qabul qilish emas, balki har ikki tomon harbiy demarkatsiya chizig‘ini turlicha tushunishi mumkinligini xavf manbai sifatida ko‘rishdir. Maqolada Kye Yong-ho tomonidan 2019-yilda yozilgan, 1953-yil iyul oyidagi sulh muzokaralari paytida harbiy demarkatsiya chizig‘i 1:50 000 masshtabli xaritada chizilganini bayon etuvchi maqola tilga olinadi. Qalam chizig‘ining qalinligi 1 mm deb olinsa, xaritadagi chiziq joyning o‘zida 50 metrgacha farq qilishi mumkinligi tushuntiriladi. Bu haqiqiy chegara albatta shuncha xato bilan belgilangan degani emas; maqsad chiziqni chizish usuli va qabul qilingan farazlarga qarab uning joylashuvi turlicha talqin qilinishi mumkinligini ko‘rsatishdir.

Chegarani mustahkamlash va harbiy harakatlar davom etayotgan hududda bunday talqin farqlari kuchaysa, bir tomon qurilish yoki qo‘shinlar harakati deb bilgan ishni ikkinchi tomon chegara buzilishi sifatida qabul qilishi mumkin. Maqolada ogohlantirishlar, ogohlantiruvchi o‘q uzish va bir-birini ayblash bir-biriga ulanib ketganda keskinlik yanada kuchayishi mumkinligi xavotir bilan qayd etiladi. Bu maqola tahlili bo‘lib, haqiqiy to‘qnashuv muqarrar degani emas.

Masalan, chegara hududida ish olib borayotgan qo‘shinlarning joylashuvini ikki tomon turlicha baholasa, bir tomonning ogohlantiruvchi chorasi ikkinchi tomon tomonidan provokatsiya deb qabul qilinishi mumkin. Chegara chizig‘i qayerdan o‘tishi va joydagi vaziyat haqida axborot almashish kanali bo‘lmasa, faktlar aniqlanishidan oldin keskinlik kuchayib ketishi ehtimoli bor.

Maqola ta’kidlayotgan jihat shuki, ayblovlar almashishdan tashqari, tomonlar kelisha oladigan chegara mezoni va muloqot kanali bo‘lmasa, tasodifiy to‘qnashuv xavfi ortishi mumkin.

Kolumnist Gil Yun-hyung yozishicha, dastlab Kim Yo Jongning bayonotini eshitganda u g‘azabdan ko‘ra g‘alati bir yengillik his qilgan. Maqolada Milliy razvedka xizmati (국가정보원) bayonotni “o‘ta past saviyadagi munosabat” deb atagani keltirilgan, muallif esa buni Shimoliy Koreya vaziyatni jiddiy qabul qilayotganining belgisi sifatida talqin qilgan. Ikki Koreya o‘rtasidagi muloqot 2018-yil oxirida to‘xtaganidan keyin uning qayta boshlanish ehtimoli 0 foizdan 2–3 foizga oshgani haqidagi raqam ham tasdiqlangan prognoz emas, balki maqola muallifining bahosidir.

Xabarlar turlicha ta’kidlagan jihatlar

Maqola va boshqa xabarda ayni hodisa yoritilgan bo‘lsa-da, urg‘u va mas’uliyat borasidagi xulosalar turlicha berilgan. Maqolada Kim Yo Jongning inkori va Shimoliy Koreyaning pozitsiyasi keltirilib, harbiy demarkatsiya chizig‘i talqinidagi tafovut hamda muloqot zarurligiga asosiy e’tibor qaratilgan. Boshqa xabarda esa Janubiy Koreya tomoni BMTda Janubiy Koreya armiyasi va BMT Qo‘mondonligining qo‘shma tergov natijalariga tayanib, Shimoliy Koreya qo‘shinlari minani ataylab o‘rnatganini da’vo qilgani hamda buni sulh bitimining buzilishi deb hisoblagani yoritilgan.

Shu bois manbalardan aniqlash mumkin bo‘lgan narsa — Shimoliy Koreyaning aybni rad etishi va Janubiy Koreya tomonining mas’uliyatni Shimoliy Koreyaga yuklashi bir vaqtda mavjudligidir. Bu ikki pozitsiyani bitta xulosaga birlashtirib yozishdan ko‘ra, kim qanday tergov natijasi va talqinni taqdim etganini farqlash lozim.

Tasdiqlangan faktlar va hozircha noma’lum jihatlar

Tasdiqlangan faktlar

  • Kim Yo Jong Shimoliy Koreya chegara yaqinidagi mina portlashi uchun mas’uliyatni rad etdi.
  • Maqola xabariga ko‘ra, Janubiy Koreya Birlashgan shtab boshliqlari portlash joyi harbiy demarkatsiya chizig‘idan taxminan 10 metr janubda ekanini ma’lum qilgan.
  • Maqola xabariga ko‘ra, BMT Qo‘mondonligi harbiy demarkatsiya chizig‘ining janubida Shimoliy Koreyaga tegishli bir dona piyodalarga qarshi mina topgan.
  • Boshqa xabarda Janubiy Koreyaning BMTdagi elchisi qo‘shma tergov natijalariga tayanib, Shimoliy Koreya qo‘shinlari minani ataylab o‘rnatganini da’vo qilgani va mas’uliyat bilan harakat qilishga chaqirgani aytilgan.
  • Maqola xabariga ko‘ra, Janubiy Koreya Milliy mudofaa vazirligi (국방부) 2025-yil noyabrida harbiy demarkatsiya chizig‘ini belgilashga oid uchrashuv o‘tkazishni taklif qilgan, biroq Shimoliy Koreya javob bermagan.

Hozircha noma’lum jihatlar

  • Mina portlashi oqibatida jarohatlangan Janubiy Koreya harbiy xizmatchilarining hozirgi ahvoli manbalarda keltirilmagan.
  • Ikki Koreya harbiy demarkatsiya chizig‘ini belgilash bo‘yicha muhokamalarni qayta boshlash rejasiga egami-yo‘qmi, tasdiqlanmagan.
  • Boshqa xabarda qo‘shma tergov natijalari bayon qilingan, biroq undan keyin qo‘shimcha tergov o‘tkazilganmi yoki yangi natijalar chiqqanmi, manbalardan ma’lum emas.
  • Ikki tomon harbiy demarkatsiya chizig‘ining aniq joylashuvini qanday belgilashi va ularning qarashlari amalda qanchalik farq qilishi ham yetarlicha bayon etilmagan.

O‘quvchi nimalarga e’tibor berishi kerak

  • Mina portlashi uchun mas’uliyatga oid keyingi bayonotlarda tergovni kim o‘tkazgani, uning natijalari va har bir tomonning da’volarini alohida ko‘rib chiqish lozim.
  • Harbiy demarkatsiya chizig‘ini belgilash bo‘yicha uchrashuv taklifi yoki ikki Koreya o‘rtasidagi muhokamalar qayta boshlanishini kuzatish keskinlikni yumshatish imkoniyatini baholashga yordam berishi mumkin.
  • Jarohatlangan harbiy xizmatchilarning ahvoli va qo‘shimcha tergov natijalari e’lon qilinishini kuzatish kerak, biroq hozirgi manbalarda yo‘q ma’lumotlarni tasdiqlangan faktlardan ajratish lozim.

Manbalar