Xalq kuchi partiyasi 2026-yil 4-oktabr kuni 1974-yilda Yuk Yeong-su xonimga suiqasd qilingan voqeani yorituvchi “Qotil(lar)” filmining Singapur xalqaro kinofestivalidagi ochilish filmi sifatida namoyish etilishini bekor qilishni so‘rab xat yuborishga qaror qildi. Deputat Ju Jin-u Braziliya va Kanadaning Toronto shahri kabi boshqa xalqaro kinofestivallardan ham namoyishni bekor qilishni so‘rash rejalashtirilganini aytdi. O‘sha kuni 50 ga yaqin konservativ tashkilot a’zosi aktyor Yu Hae-jinning uyi oldida namoyishni to‘xtatish va uzr so‘rashni talab qilib miting o‘tkazdi.

Bu mojaro filmning tarixiy talqiniga doir siyosiy bahs bilangina cheklanmaydi. Mamlakat ichidagi siyosiy kuchlarning xorijiy kinofestivallarda film namoyish etilishi yoki etilmasligiga ta’sir ko‘rsatishga urinishi, aktyor yashaydigan uy oldidagi miting va boykot, shuningdek, kino sohasi vakillarining ijodkorlar xavfsizligidan xavotiri bir paytda namoyon bo‘ldi. “Qotil(lar)” filmi namoyishga chiqqanining 11-kuni — 3-oktabrda — 2 million tomoshabindan oshdi, ammo tomoshabinlar soni asar atrofidagi bahsning mohiyatiga baho bermaydi.

Fon va kontekst

Deputat Ju Jin-u Singapur xalqaro kinofestivalidagi namoyishni to‘xtatishga harakat qilishini aytar ekan, Braziliya va Kanadaning Toronto shahri kabi boshqa kinofestivallardan ham namoyishni bekor qilishni so‘rash rejalashtirilganini bildirdi. Xalq kuchi partiyasi katta matbuot kotibi Chve Bo-yun bu tashabbusda qatnashishga tayyorligini bildirgan deputatlarning fikrlarini yig‘ib, partiyaning parlamentdagi fraksiyasi nomidan xat yuborishga qaror qilinganini tushuntirdi. Partiya raisi Jang Dong-hyok 5-oktabr kuni Shimoliy Chungcheong provinsiyasidagi Okcheonda Yuk Yeong-su xonimning tug‘ilgan uyiga borishi belgilangan edi.

Xalq kuchi partiyasi filmni moliyalashtirishda Koreya sanoat banki (기업은행) va Koreya taraqqiyot banki (산업은행) bevosita yoki bilvosita qatnashganini keltirib, Li Je-myong hukumatining aralashuvi haqidagi da’voni ilgari surdi. Shuningdek, film reytingi bo‘yicha jamoatchilik fikri manipulyatsiya qilingan bo‘lishi mumkinligini aytdi. Biroq reyting masalasiga oid xabarda boshqa faktlar ham keltirilgan. Naver ayrim filmlarda me’yordan tashqari trafik aniqlangani sababli tergov o‘tkazishni so‘raganini ma’lum qildi. Kompaniya “Qotil(lar)” filmida “ma’qullash” va “ma’qullamaslik” ovozlarini takroran qayd etishdagi xatolik davrida avtomatlashtirilgan suiiste’mol holatlari aniqlangani uchun standart saralash tartibini vaqtincha “eng yangilari avval” shakliga o‘zgartirganini bildirdi. Bu ma’lumotning o‘zi kim va qanday maqsadda aralashganini tasdiqlamaydi.

Siyosiy javob xorijdagi namoyishlarni bekor qilish talabi va huquqiy choralarni ko‘rib chiqishgacha bordi. Xabarlarga ko‘ra, Xalq kuchi partiyasi marhumning sha’niga tuhmat qilish bo‘yicha ish qo‘zg‘atish yoki namoyishni taqiqlash haqida vaqtinchalik taqiq so‘rab murojaat qilishni ham ko‘rib chiqmoqda, biroq amalda shikoyat yoki ariza berilgan-berilmagani tasdiqlanmadi. Ayni paytda Yangi erkinlik birdamligi (신자유연대) va Bellado (벨라도) kabi konservativ tashkilotlar a’zolari Yu Hae-jinning uyi oldida film namoyishini to‘xtatish, butun xalqdan uzr so‘rash va bunday holat takrorlanmasligiga va’da berishni talab qildi. Shuningdek, u reklama yuziga aylangan Burger King va Kiwoom Securities (키움증권) kabi kompaniyalarni boykot qilishni boshlagani xabar qilindi.

Siyosiy tanqidga qarshi fikrlar ham bildirildi. Koreya Demokratik partiyasi (더불어민주당) parlament fraksiyasi matbuot kotibi Jeon Eun-su siyosat madaniyat va san’atga aralashib, nimani ko‘rsatishni hal qilishi senzura ekanini tanqid qildi. Cho Kuk innovatsion partiyasi (조국혁신당) Innovatsion siyosat tadqiqot instituti rahbari Cho Kuk tegishli davlat idoralarining hujjatlarini oshkor etishni taklif qildi. Koreya kino rejissorlari uyushmasi (한국영화감독조합) asarni tanqid qilish bilan ijodkorning o‘ziga qaratilgan hujumni farqlash kerakligini aytib, tanqid ijodkorning hayoti va tirikchiligini barbod qiladigan tus olmasligi lozimligini bildirdi. Koreya kino ishlab chiqaruvchilari assotsiatsiyasi (한국영화제작가협회) va Koreya kino prodyuserlari gildiyasi (한국영화프로듀서조합) ham siyosiy hujumlar filmda qatnashgan san’atkorlarning xavfsizligiga tahdid soladigan darajaga yetganidan xavotir bildirdi.

Bu xabar nimani anglatadi

Birinchidan, bahs mavzusi film mazmunidan xorijdagi namoyish masalasigacha kengaygani diqqatga sazovor. Namoyishni bekor qilish haqidagi so‘rovning o‘zi kinofestival qarorini o‘zgartirmaydi, biroq siyosiy kuchlarning xorijdagi madaniy tadbirga bevosita murojaat qilishga urinishi so‘z erkinligi va siyosiy aralashuv chegarasi haqida savol tug‘diradi. Xalq kuchi partiyasi film tarixni buzib ko‘rsatishini va ko‘pchilik fuqarolarga noqulay tuyulishini aytdi, Jeon Eun-su esa namoyish masalasini ham siyosat hal qilishga urinishi senzura ekanini tanqid qildi. Bu ikki pozitsiyani faktlar borasidagi tafovut emas, balki filmga siyosiy aralashuvga qay darajada yo‘l qo‘yish mumkinligi haqidagi qarama-qarshilik sifatida talqin qilish mumkin.

Ikkinchidan, asarni tanqid qilish bilan unda qatnashgan odamlarga qaratilgan xatti-harakatlar ta’sir ko‘rsatadigan jihatlar turlicha. Kino rejissorlari uyushmasi ijodkorlar asarlari uchun tanqidga uchrashi mumkinligini, ammo bu tanqid ularning shaxsiy hayoti va tirikchiligini barbod qilmasligi kerakligini bildirdi. Uy oldidagi miting va reklama beruvchi kompaniyalarni boykot qilish davom etayotgan sharoitda, bahs tomoshabinlar bahosidan tashqariga chiqib, aktyorlar va ijodkorlarning xavfsizligi hamda ishiga ta’sir qilishi mumkin. Bu xabarda bayon qilingan xatti-harakatlar doirasidan kelib chiqadigan xavotir, xolos; miting yoki boykot qonunga xilof degan hukm emas.

Uchinchidan, tomoshabinlar va fuqarolar uchun da’volar bilan tasdiqlangan faktlarni ajratib o‘qish muhim. Masalan, internetda muayyan film reytingi soxtalashtirilgani haqidagi da’voga duch kelsangiz, siyosiy partiyaning shubha bildirishini platforma aniqlaganini aytgan texnik nosozlik bilan bir ma’noda qabul qilmang; nimalar tasdiqlangani va bu harakatni kim sodir etganini alohida tekshiring. Xabarda keltirilgan Naver bayonotida avtomatlashtirilgan suiiste’mol aniqlangani aytiladi, ammo uning ortida kim turgani yoki maqsadi ko‘rsatilmaydi.

Tegishli tartib-qoidalar va yordam haqidagi ma’lumot

Xalq kuchi partiyasi ko‘rib chiqayotgani xabar qilingan huquqiy choralar orasida tuhmat va vaqtinchalik taqiq masalalarining har biri alohida jihatlarni talab qiladi. Huquqiy qo‘llanmaga ko‘ra, tuhmatda muayyan shaxsning jamiyatdagi obro‘sini tushirishi mumkin bo‘lgan aniq faktlar oshkora bayon qilingan-qilinmagani muhim. Haqoratda esa fakt keltirmasdan mensimaslik yoki nafrat hissi ifodalangan-ifodalanmagani ko‘rib chiqiladi. Ifodaning mazmuni va konteksti, kimga qaratilgani aniqmi, u ko‘pchilikka yetib borishi mumkinmi hamda jamoat manfaatiga daxldormi — bularning barchasi hisobga olinishi lozim. Shu sababli filmga oid tanqid yoki tegishli bayonotlarning o‘zidan qonun buzilgan, degan xulosa chiqarib bo‘lmaydi.

Biroq taqdim etilgan huquqiy qo‘llanmada tuhmat va haqoratni baholashning umumiy mezonlari bayon qilingan, xolos; unda bu holatda marhumning sha’niga tuhmat qilish jinoyati tarkibi mavjud yoki mavjud emasligi bo‘yicha aniq tahlil yo‘q. Shu sababli undan film yoki siyosiy kuchlarning bayonotlari mazkur jinoyatga kiradi, degan xulosa uchun asos sifatida foydalanib bo‘lmaydi. Masalani aniqlashtirish uchun amalda chora ko‘rilganmi, qaysi ifoda muammo sifatida ko‘rilmoqda va kimlar ishtirok etgan — shu kabi aniq faktlar tasdiqlanishi kerak.

Vaqtinchalik taqiq — ish yuzasidan yakuniy hukm chiqishidan oldin huquqni saqlab qolish yoki huquqiy munosabatlarga tahdid tug‘ilishining oldini olish uchun qo‘llanadigan vaqtinchalik choradir. Biroq namoyishni taqiqlash haqida vaqtinchalik chora tilga olinganining o‘zi ariza berilgan yoki qaror chiqarilganini anglatmaydi. Uning amaldagi kuchi arizaning mazmuni, himoya qilinishi ko‘zlangan huquq va qarorning ijro etilgan-etilmaganiga qarab o‘zgaradi. Taqdim etilgan vaqtinchalik taqiq bo‘yicha qo‘llanmada ham faqat umumiy tamoyillar tushuntirilgan, shu bois u film namoyishini taqiqlash mumkinmi, degan savolga javob o‘rnini bosa olmaydi.

Xabarlarda huquqiy choralarni ko‘rib chiqish rejasi tilga olingan. Amalda shikoyat yoki vaqtinchalik taqiq haqida ariza berilgani yoxud sud qarori chiqqani tasdiqlanmaguncha, huquqiy chora ko‘rilgan deb qat’iy aytmaslik muhim.

Xabarlarda turlicha yoritilgan jihatlar

Ikki xabarda xat yuborish jarayonining bosqichlari turlicha batafsil bayon qilingan. Bir xabarda deputat Ju Jin-u kinofestival tomoniga hujjatni allaqachon yuborgani, Xalq kuchi partiyasining barcha deputatlari nomidan yuboriladigan xat esa parlament fraksiyasi rahbariyati boshchiligida topshirilishi rejalashtirilgani aytilgan. Boshqa xabarda esa deputatlarning fikrlari yig‘ilib, partiyaning parlamentdagi fraksiyasi nomidan xat yuborishga qaror qilingani tushuntirilgan.

Tasdiqlangan faktlar va hozircha noma’lum jihatlar

Tasdiqlangan faktlar

  • Xalq kuchi partiyasi “Qotil(lar)” filmining Singapur xalqaro kinofestivalida ochilish filmi sifatida namoyish etilishini bekor qilishni so‘rab xat yuborish tashabbusini ilgari surdi va boshqa xalqaro kinofestivallarga ham murojaat qilish rejalashtirilganini bildirdi.
  • 50 ga yaqin konservativ tashkilot a’zosi 4-oktabr kuni Yu Hae-jinning uyi oldida miting o‘tkazib, film namoyishini to‘xtatish va uzr so‘rashni talab qildi.
  • Miting qatnashchilari Yu Hae-jin reklama yuziga aylangan kompaniyalarni boykot qilishni boshlagani xabar qilindi.
  • Kino rejissorlari uyushmasi hamda kino ishlab chiqarish va prodyuserlik tashkilotlari ijodkorlar va filmda qatnashgan san’atkorlar xavfsizligidan xavotir bildirdi.
  • Film namoyishga chiqqanining 11-kuni — 3-oktabrda — 2 million tomoshabindan oshdi.

Hozircha noma’lum jihatlar

  • Singapur xalqaro kinofestivali va Braziliya, Toronto kabi boshqa kinofestivallar namoyishni bekor qilish haqidagi talabga qanday javob bergani xabarlarda tasdiqlanmagan.
  • Xalq kuchi partiyasi marhumning sha’niga tuhmat qilish bo‘yicha amalda shikoyat bergani yoki namoyishni taqiqlash haqida vaqtinchalik chora so‘rab murojaat qilgani tasdiqlanmagan.
  • Reyting bilan bog‘liq avtomatlashtirilgan suiiste’molni kim sodir etgani va uning maqsadi taqdim etilgan ma’lumotlardan ma’lum emas.

O‘quvchi nimalarni tekshirishi kerak

  • Xorijiy kinofestivallardagi namoyish holatini tekshirayotganda namoyishni bekor qilish so‘ralgani haqidagi xabarni festivalning rasmiy qarori yoki javobidan farqlang.
  • Huquqiy choralar haqidagi keyingi xabarlarda masalani ko‘rib chiqish, amalda ariza yoki shikoyat berish va sud qarori alohida bosqichlar ekanini yodda tuting.
  • Reytingni soxtalashtirish haqidagi da’volarni ko‘rib chiqayotganda siyosiy partiyaning bayonoti, platforma aniqlagan texnik nosozlik hamda harakatni sodir etgan shaxs va uning maqsadi haqidagi tasdiqlangan faktlarni alohida tekshiring.

Manbalar