Một gia đình bị cuốn vào vụ án gián điệp
Năm 1981, Park Dong-un, 36 tuổi, đang làm việc tại một hợp tác xã nông nghiệp ở huyện Jindo, tỉnh Jeolla Nam, Hàn Quốc. Ông được biết đến là nhân viên nghiêm túc và có năng lực. Nhưng một ngày, ông cùng mẹ, em trai, chú và thím, cậu, dì cùng những người thân khác — tổng cộng 10 người — bị đưa đến phòng giam dưới lòng đất của Cơ quan Kế hoạch An ninh Quốc gia tại khu Namsan, Seoul.
Cơ quan an ninh lấy việc cha ông, Park Yeong-jun, mất tích trong Chiến tranh Triều Tiên làm căn cứ để buộc tội gia đình. Họ cáo buộc người cha đã tuyển mộ con trai, biến Park Dong-un thành gián điệp hoạt động bí mật suốt 24 năm. Theo lời buộc tội, ông bắt đầu làm việc cho mạng lưới này khi mới 12 tuổi — một cáo buộc phi lý nhưng đã trở thành trung tâm của vụ án.
Một vụ án không chỉ tước đi tự do của Park Dong-un mà còn khiến cả gia đình ông phải chịu đựng sự tra hỏi, sợ hãi và kỳ thị trong nhiều năm.
Lời thú tội bị ép buộc bằng tra tấn
Trong quá trình thẩm vấn, Park Dong-un và người thân phải chịu những hình thức tra tấn nghiêm trọng. Tiếng kêu đau đớn của con trai trở thành nỗi hành hạ đối với người mẹ; còn tiếng kêu của mẹ lại khiến ông tuyệt vọng. Cuối cùng, ông nhận những lời khai mà các điều tra viên muốn nghe, trong hoàn cảnh không còn lựa chọn an toàn nào để bảo vệ gia đình.
Dưới chính quyền quân sự của Chun Doo-hwan, vụ việc được dựng thành cái gọi là “vụ án gián điệp gia đình”. “Gián điệp gia đình” ở đây không phải một tên gọi pháp lý trung tính, mà là cách nhà chức trách mô tả và buộc tội nhiều thành viên trong cùng một gia đình có liên hệ với hoạt động tình báo. Câu chuyện cho thấy lời nhận tội có thể bị bóp méo nghiêm trọng khi được tạo ra dưới áp lực tra tấn.
Tòa sơ thẩm tuyên án tử hình Park Dong-un; ở cấp phúc thẩm, án được đổi thành tù chung thân. Ông được trả tự do năm 1998, sau 17 năm, 5 tháng và 8 ngày bị giam giữ. Việc ra khỏi nhà tù khép lại một phần đau đớn, nhưng không thể trả lại quãng đời đã mất hay lập tức xóa bỏ những hậu quả mà vụ án gây ra cho cả gia đình.
Bốn thập niên theo đuổi công lý
Sau khi được thả, Park Dong-un và gia đình không dừng lại ở việc kể lại những gì đã xảy ra. Họ theo đuổi cuộc chiến pháp lý chống lại nhà nước trong 43 năm, trải qua 19 vụ xét xử. Đây là hành trình kéo dài qua nhiều thủ tục và nhiều cấp tòa, đòi hỏi gia đình phải liên tục chứng minh rằng lời buộc tội ban đầu được tạo dựng bằng bạo lực và không phản ánh sự thật.
Trong vụ tái thẩm hình sự, tức phiên xử lại một vụ án đã có phán quyết khi xuất hiện căn cứ cho thấy bản án trước có thể sai, Park Dong-un được tuyên vô tội. Gia đình cũng thắng kiện trong giai đoạn phúc thẩm của vụ yêu cầu nhà nước bồi thường thiệt hại. Kết quả ấy có ý nghĩa quan trọng: nhà nước không chỉ phải thừa nhận rằng một người từng bị kết án oan, mà còn phải chịu trách nhiệm về tổn hại do hành vi của mình gây ra.
Tuy nhiên, năm 2014, khi xã hội Hàn Quốc tranh luận về những sai phạm trong hệ thống tư pháp, Park Dong-un lại phải đối mặt với một vụ kiện đòi hoàn trả khoản tiền được cho là nhận không đúng. Ông vượt qua nguy cơ này sau khi khiếu nại hiến pháp được chấp nhận. Khiếu nại hiến pháp là thủ tục yêu cầu cơ quan bảo vệ hiến pháp xem xét liệu một quyết định hay quy định có xâm phạm quyền cơ bản của công dân hay không.
Vụ việc của ông trở thành trường hợp đặc biệt trong lịch sử tư pháp Hàn Quốc: cả phần xét xử hình sự lẫn tranh chấp dân sự trong cùng một vụ án đều được xem xét lại, đồng thời còn có cả thủ tục tại Tòa án Hiến pháp. Luật sư Cho Yong-hwan, người xây dựng mối quan hệ tin cậy sâu sắc với Park Dong-un, đóng vai trò quan trọng trong chặng đường pháp lý phức tạp ấy.
Cuốn sách khôi phục những gì hồ sơ bỏ sót
Cuốn Mùa xuân từ nơi xa, do Song So-yeon viết, tái dựng cuộc đời Park Dong-un cùng những chi tiết của vụ án và cuộc chiến kéo dài sau đó. Tác phẩm không chỉ tập trung vào bản án hay các quyết định của tòa, mà còn lần theo những bằng chứng vô lý được sử dụng để dựng cáo buộc, cũng như cách cộng đồng xung quanh xa lánh gia đình ông.
Điều đó giúp người đọc nhìn thấy một dạng tổn thương thường bị che khuất sau những thuật ngữ pháp lý. Khi một người bị gắn mác gián điệp, hậu quả không dừng ở phòng xử án: hàng xóm có thể quay lưng, người thân bị nghi ngờ, còn những năm tháng bị giam giữ khiến gia đình phải xây dựng lại cuộc sống từ đầu. Những hệ quả ấy có thể kéo dài ngay cả sau khi bản án được đảo ngược.
Cuốn sách cũng đặt câu chuyện trong bối cảnh lịch sử của Hàn Quốc, nơi chia cắt bán đảo, chiến tranh và chế độ quân sự đã để lại những vết thương sâu sắc. Trong thời kỳ đối đầu giữa hai miền Triều Tiên, nỗi lo về an ninh quốc gia có thể bị lợi dụng để biến nghi ngờ thành cáo buộc và biến một người dân thành mục tiêu của bộ máy nhà nước. Câu chuyện của Park Dong-un vì thế không chỉ là ký ức riêng của một gia đình, mà còn là lời nhắc về tầm quan trọng của bằng chứng đáng tin cậy, quyền được xét xử công bằng và cơ chế kiểm soát quyền lực.
Từ người bị gạt ra bên lề đến người hỗ trợ nạn nhân
Sau khi được tuyên vô tội và nhận tiền bồi thường, Park Dong-un đã dùng một phần khoản tiền đó để góp sức thành lập quỹ nhân quyền “Sức mạnh của Sự thật”. Quỹ hỗ trợ những người sống sót sau bạo lực nhà nước — những người từng bị cơ quan công quyền làm tổn hại và phải tiếp tục sống với hậu quả sau khi vụ việc kết thúc.
Sự lựa chọn ấy cho thấy ông không chỉ muốn khôi phục danh dự cho bản thân. Người từng bị đẩy khỏi vị trí một công dân bình đẳng đã góp phần tạo ra một nơi để những nạn nhân khác được lắng nghe và hỗ trợ. Tiền bồi thường, trong trường hợp này, không thể bù lại những năm tháng mất tự do, nhưng có thể được chuyển thành nguồn lực giúp người khác đứng dậy.
- Thiệt hại cá nhân: Park Dong-un mất hơn 17 năm trong tù và phải sống cùng hậu quả của bản án oan.
- Thiệt hại đối với gia đình: 9 người thân cùng bị cuốn vào vụ án, tra hỏi và chịu sự xa lánh của cộng đồng.
- Ý nghĩa xã hội: cuộc đấu tranh của gia đình góp phần đặt vấn đề về trách nhiệm của nhà nước và quyền được xét xử công bằng.
- Di sản để lại: một phần tiền bồi thường được dùng để hỗ trợ những người sống sót sau bạo lực nhà nước.
Nhân phẩm được chứng minh qua cách đối diện sự thật
Song So-yeon, người đã ở gần Park Dong-un trong thời gian dài, viết rằng nhân phẩm không nằm ở sự hoàn hảo hay ở việc một con người không bao giờ gục ngã. Theo bà, điều quan trọng là không quay lưng với nơi mình từng bị tổn thương, mà vẫn can đảm đứng trước sự thật.
“Nhân phẩm của con người không nằm ở sự hoàn hảo không thể sụp đổ. Nó nằm ở thái độ không né tránh cả nơi từng đổ vỡ, và cuối cùng vẫn tự đặt mình trước sự thật.”
Hành trình của Park Dong-un không thể xóa đi những năm tháng bị tước đoạt, cũng không thể khôi phục hoàn toàn cuộc sống mà ông lẽ ra đã có. Nhưng việc ông kiên trì đòi hỏi sự thật, rồi góp phần giúp những nạn nhân khác, cho thấy ký ức về bạo lực nhà nước có thể trở thành động lực bảo vệ những giá trị chung của xã hội.
Mùa xuân từ nơi xa do Song So-yeon viết, Nhà xuất bản Sức mạnh của Sự thật phát hành; giá niêm yết 18.000 won.
