Một cuốn sách mở ra cuộc gặp gỡ mới
Ở Anseong, tỉnh Gyeonggi của Hàn Quốc, mười người trong độ tuổi 60–70 đã cùng sinh hoạt tại câu lạc bộ đọc sách Cheongmihoe từ năm 2020. Họ gặp nhau hai lần mỗi tháng, không chỉ đọc sách mà còn viết, vẽ, thăm bảo tàng văn học và hiệu sách địa phương, đồng thời tình nguyện đọc sách cho trẻ em.
Nhóm dự định tổ chức một cuộc triển lãm giới thiệu các tác phẩm do chính thành viên viết và minh họa. Với họ, đọc sách không phải là hoạt động riêng lẻ để lấp đầy thời gian, mà là điểm khởi đầu cho một cộng đồng nơi mọi người có thể học hỏi, sáng tạo và chia sẻ những điều khó nói.
“Cùng đọc sách và trò chuyện giúp chúng tôi nhìn thấy suy nghĩ của người khác, thay vì chỉ ở mãi trong thế giới của riêng mình.”
Đọc thành tiếng để tập trung và lắng nghe
Trong buổi sinh hoạt tại thư viện Iljuk, các thành viên chia thành hai nhóm. Một nhóm đọc cuốn Lớp học hy vọng của Choi Jae-cheon, nhóm còn lại đọc một tuyển tập gồm 77 lời khuyên sống lấy cảm hứng từ triết gia Schopenhauer.
Họ đọc luân phiên thành tiếng. Có người đứng lên vì đau lưng, người khác cũng chọn đứng để dễ tập trung hơn. Một thành viên cho biết khi đọc thầm ở thư viện, đôi lúc bà buồn ngủ; nhưng khi biết sắp đến lượt mình, bà phải chú ý và theo sát nội dung.
Một thành viên khác gọi cách đọc này là “đọc bằng tai”. Trong lúc nghe người khác đọc, mỗi người vừa tiếp nhận lời văn vừa có thời gian sắp xếp suy nghĩ của mình: tác giả đang nói gì, và bản thân đồng tình hay có cách nhìn khác ra sao.
Một giờ đọc, rồi một giờ trò chuyện
Sau khoảng một giờ đọc, các thành viên cùng trao đổi về cuốn sách. Cuộc trò chuyện không biến thành tranh luận căng thẳng; mọi người lần lượt nói lên suy nghĩ và lắng nghe cả những ý kiến không giống mình.
Khi bàn về biến đổi khí hậu, một thành viên kể rằng gia đình bà nuôi bò. Trong những tháng hè quá nóng, đàn bò ăn ít hơn; một con từng nặng khoảng 900 kg giảm xuống còn 690 kg. Trải nghiệm ấy khiến bà cảm nhận tác động của khí hậu không còn là một khái niệm xa xôi trên trang sách, mà là điều ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế và cuộc sống hằng ngày.
Từ câu chuyện đó, bà nói mình cố gắng sử dụng túi nhựa tiết kiệm hơn, đồng thời rửa sạch và phơi khô để dùng lại. Các thành viên khác tiếp tục chia sẻ về vi-rút, khí hậu và mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên. Những ví dụ cụ thể giúp chủ đề trong sách gắn với lựa chọn thường nhật, như cách mua sắm, sử dụng đồ nhựa hay chăm sóc vật nuôi.
Tình bạn giúp bắt đầu lại ở vùng quê
Phần lớn thành viên từng sống ở Seoul, Incheon hoặc các thành phố khác rồi chuyển về nông thôn. Có người muốn rời xa nhịp sống đô thị, có người đến để làm nông hoặc chăn nuôi, và cũng có người chuyển nơi ở vì công việc của gia đình.
Bắt đầu cuộc sống mới ở một nơi xa lạ có thể khiến người ta thiếu các mối quan hệ thân quen. Với những thành viên Cheongmihoe, sách đã trở thành chiếc cầu nối: họ có lịch hẹn đều đặn, một chủ đề chung để trò chuyện và một nhóm người sẵn sàng lắng nghe.
Người điều phối câu lạc bộ, Cho Seong-il, từng làm thủ thư tại cơ quan giáo dục và chuyển đến Anseong sau khi nghỉ hưu. Bà cho biết việc tham gia nhóm giúp giảm bớt những khó khăn thường gặp khi lớn tuổi, như lo lắng về sức khỏe, cảm giác cô đơn và sự suy giảm lòng tự trọng.
“Khi người lớn tuổi gặp nhau, đôi khi câu chuyện dễ xoay quanh con cái hay tiền bạc. Ở đây, chúng tôi đọc sách, chia sẻ suy nghĩ, cười với nhau và động viên nhau.”
Không chỉ là sách: sân khấu, âm nhạc và hoạt động cộng đồng
Các thành viên còn tham gia những hoạt động vượt ra ngoài buổi đọc. Họ từng biểu diễn kịch tại một khán phòng nhỏ trong thư viện, học thổi sáo ocarina và tổ chức một buổi hòa nhạc quy mô nhỏ.
Những hoạt động ấy tạo cơ hội để mỗi người thử sức với điều mới, kể cả khi đã nghỉ hưu. Chúng cũng khiến câu lạc bộ không chỉ là nơi thảo luận sách mà trở thành một không gian sinh hoạt chung, nơi các thành viên có thể cùng lên kế hoạch, luyện tập và chia sẻ thành quả.
Đọc sách để nói về cô đơn và tuổi già
Một đoạn trong cuốn sách về những lời khuyên sống của Schopenhauer khiến các thành viên dừng lại suy ngẫm: “Con người không thể trao cho người khác quá nhiều; cuối cùng, mỗi người đều đơn độc.” Câu nói ấy mở ra cuộc trò chuyện chân thành về ý nghĩa của việc ở một mình.
Một thành viên kể rằng sau khi nghỉ việc, bà nhận ra mình đã dành nhiều năm cố gắng làm vừa lòng người khác. Giờ đây, bà cảm thấy tự do hơn khi biết chăm sóc bản thân. Một người khác nói bà thích những lúc được ở riêng, trong khi một thành viên lại thú nhận nỗi sợ phải đối diện với cái chết một mình.
Không phải ai cũng có cùng một trải nghiệm, và câu lạc bộ cũng không tìm cách đưa ra một câu trả lời chung. Giá trị của cuộc trò chuyện nằm ở chỗ mỗi người có thể nói về nỗi sợ, sự tự do hay những suy nghĩ riêng mà không bị phán xét. Đôi khi, một câu văn trong sách giúp mở cánh cửa cho những điều trước đó chưa từng được nói thành lời.
Vợ chồng hiểu nhau hơn qua cùng một cuốn sách
Câu lạc bộ cũng tạo cơ hội để các cặp vợ chồng nhìn lại mối quan hệ của mình. Choi Yong-seok và vợ, Park Hyeon-ju, cùng tham gia Cheongmihoe. Ông chuyển đến Anseong trước vợ vì công việc và suốt nhiều năm chủ yếu đi lại giữa nhà với nơi làm việc, đọc sách một mình.
Ban đầu, ông tham gia nhóm phần nhiều vì muốn chiều theo vợ. Nhưng khi hai người cùng đọc một cuốn sách rồi chia sẻ suy nghĩ, ông nhận ra mình chưa thực sự hiểu những giá trị và cách nhìn của người bạn đời.
“Khi còn trẻ, tôi sống chủ yếu hướng đến mục tiêu nên ít chú ý đến người bên cạnh. Cùng đọc và trò chuyện giúp tôi hiểu vì sao vợ suy nghĩ hay hành động như vậy. Nhờ đó, mâu thuẫn cũng giảm đi.”
Nhóm đọc sách như một tấm gương
Choi ví việc tham gia nhóm đọc sách khi lớn tuổi như nhìn vào gương. Theo ông, con người càng có tuổi càng dễ bị giới hạn trong quan điểm của chính mình. Đọc và thảo luận cùng người khác giúp mỗi người nhận ra suy nghĩ của bản thân, đồng thời thấy rằng người khác có thể nhìn cùng một vấn đề theo một cách hoàn toàn khác.
Đó không phải là sự đồng ý bằng mọi giá. Thay vào đó, các thành viên học cách trình bày ý kiến, nghe hết điều người khác muốn nói và cân nhắc lại quan điểm của mình. Qua thời gian, việc thực hành ấy có thể giúp các cuộc trò chuyện trong gia đình và cộng đồng trở nên cởi mở hơn.
Lợi ích xã hội quan trọng không kém lợi ích trí tuệ
Một thành viên cho rằng việc đọc thành tiếng và trò chuyện giúp đầu óc hoạt động tích cực hơn. Bà nhắc đến thùy trán (vùng não tham gia suy nghĩ, lập kế hoạch) và hồi hải mã (vùng não có vai trò quan trọng trong ghi nhớ), đồng thời tin rằng hoạt động đọc và trao đổi có thể kích thích các chức năng này.
Tuy nhiên, câu chuyện của câu lạc bộ không thể chứng minh rằng đọc sách ngăn ngừa sa sút trí tuệ (sự suy giảm đáng kể về trí nhớ và khả năng suy nghĩ). Điều có thể thấy rõ trong sinh hoạt của nhóm là các thành viên phải tập trung nghe, nhớ nội dung, diễn đạt ý kiến và phản hồi người khác — những hoạt động giúp họ duy trì sự gắn kết và chủ động trong đời sống.
Những lợi ích ấy cũng không đòi hỏi một chương trình phức tạp. Một nhóm nhỏ có thể bắt đầu bằng cách chọn một cuốn sách ngắn, đọc một đoạn theo lượt rồi dành thời gian kể xem mỗi người hiểu nội dung đó thế nào. Quan trọng là mọi thành viên đều có cơ hội tham gia và không bị buộc phải có cùng một quan điểm.
Cùng đọc để trở thành người lớn tuổi biết lắng nghe
Câu chuyện của Cheongmihoe cho thấy một câu lạc bộ đọc sách có thể làm nhiều hơn việc giúp người tham gia hoàn thành một cuốn sách. Nó đem lại lịch sinh hoạt ổn định, tạo cơ hội kết bạn, khơi gợi sáng tạo và giúp những người ở giai đoạn mới của cuộc đời có nơi để chia sẻ cả niềm vui lẫn nỗi bất an.
- Đọc thành tiếng giúp mọi người cùng tập trung vào một nội dung và tạo nhịp để ai cũng có thể tham gia.
- Trao đổi sau khi đọc biến ý tưởng trong sách thành câu chuyện gắn với gia đình, công việc và cuộc sống thường ngày.
- Lắng nghe ý kiến khác biệt giúp các thành viên nhận ra giới hạn trong cách nhìn của mình và hiểu người khác hơn.
- Hoạt động chung ngoài sách như viết, vẽ, biểu diễn và tình nguyện khiến tình bạn được nuôi dưỡng bằng những trải nghiệm cụ thể.
Với Choi, lựa chọn quan trọng khi về già là tiếp tục khăng khăng bảo vệ ý kiến của riêng mình, hay cởi mở với suy nghĩ của người khác và sống biết đồng cảm hơn. Ông tin rằng việc đọc cùng nhau có thể góp phần tạo nên lựa chọn thứ hai.
“Càng lớn tuổi, con người càng dễ mắc kẹt trong suy nghĩ của mình. Đọc sách cùng nhau giúp chúng tôi mở lòng với những cách nhìn khác.”
Cheongmihoe không đưa ra một công thức duy nhất để sống vui khi về già. Nhưng qua những buổi đọc đều đặn, các thành viên đang cùng tạo nên một câu trả lời giản dị: tiếp tục học hỏi, trò chuyện và coi những người xung quanh là bạn đồng hành trên hành trình trưởng thành.
