Mikelanjelo va Shiftga Chizilgan Suratlar Sirti

Bundan 500 yil muqaddam buyuk rassom Mikelanjelo Vatikandagi Sikstin kapellasi shiftini chizayotganida, uni bir katta muammo qiynagan: bo'yoqning pastga tomishi. Bu nafaqat ishni qiyinlashtirgan, balki tayyor bo'lgan tasvirlarni ham buzish xavfini tug'dirgan.

Koreya ilg'or fan va texnologiyalar instituti (KAIST) tadqiqotchilari ushbu ko'hna muammoni zamonaviy fizika qonunlari yordamida hal qilishga muvaffaq bo'lishdi. Endilikda bo'yoqning shiftda qanday qilib barqaror turishini ilmiy tushuntirish va nazorat qilish mumkin.

"Biz suyuqlikning tortishish kuchiga qarshi qanday qarshilik ko'rsatishini aniqlash orqali asriy jumboqni yechdik."

Nima uchun bo'yoq tomadi?

Tadqiqotchilar Reyli-Teylor beqarorligi (og'irroq suyuqlikning yengilroq muhitga, masalan, havoga qulashi) deb ataladigan fizik hodisani o'rganishdi. Bu jarayon xuddi shishadagi suvni teskari qilsangiz, uning nazoratsiz oqib tushishiga o'xshaydi.

Muammoni hal qilish uchun olimlar ikkita asosiy xususiyatni muvozanatga keltirishdi:

  • Viskozitet (suyuqlikning quyuqligi yoki oqishga qarshiligi; masalan, asal suvga qaraganda yuqori viskozitetga ega).
  • Sirt tarangligi (suyuqlik yuzasini qisqarishga majbur qiladigan va uni yagona shaklda ushlab turuvchi kuch).

Ushbu ikki kuchni to'g'ri boshqarish orqali bo'yoq hatto juda suyuq bo'lsa ham, shift yuzasida mahkam yopishib turishi ta'minlandi.

Kelajakdagi amaliy ahamiyati

Ushbu kashfiyot nafaqat san'at tarixi, balki zamonaviy sanoat uchun ham juda muhimdir. Ayniqsa, tarixiy obidalarni qayta tiklashda (restavratsiya) qimmatli asarlarga zarar yetkazmasdan ishlash imkonini beradi.

Qo'llanish sohalari:

  • Qurilish: Shiftlarni bo'yashda ortiqcha isrof va ifloslanishning oldi olinadi.
  • Elektronika: Mikrosxemalarga maxsus qoplamalar berishda (coating) yuqori aniqlikka erishiladi.
  • 3D bosib chiqarish: Murakkab shakllarni suyuq materiallar bilan aniq shakllantirish osonlashadi.

KAIST olimlarining ushbu ishi, hatto bir necha asrlik muammolar ham fan yordamida o'z yechimini topishiga yorqin misoldir.