Bolalik xotiralaridan boshlangan musiqiy yo‘l
Skripkachi Han Soo-jin uchun Vivaldining “To‘rt fasl” asari shunchaki mashhur klassik musiqa emas. U bu asarni ilk bor bolaligida, Irlandiya dengizidagi Man orolida yashagan paytida eshitgan. O‘sha davrda uni o‘rab turgan yaylovlar, dengiz manzaralari va tabiat tovushlari musiqani his etishiga ta’sir ko‘rsatgan.
Han Soo-jin Busanda tug‘ilgan. U ikki yoshida ota-onasi bilan Buyuk Britaniyaga ko‘chib o‘tgan va bolaligining dastlabki uch yarim yilini Man orolida o‘tkazgan. Bu orol Buyuk Britaniya va Irlandiya orasida joylashgan, ammo Buyuk Britaniyaning tarkibiy qismi bo‘lmagan, o‘zini o‘zi boshqaradigan hududdir. Bunday hudud tojga qarashli hudud deb ataladi: u Buyuk Britaniya monarxi bilan aloqador bo‘lsa-da, ichki boshqaruv masalalarida alohida vakolatlarga ega.
Mashhur asarga shaxsiy nigoh
Han Soo-jinning yaqinda chiqqan ikkinchi albomi “To‘rt fasl” deb nomlangan. Bu uning orkestr bilan birga ijro etilgan konsert asarini o‘z ichiga olgan ilk albomidir. Konsert asari — yakka cholg‘u ijrochisi va orkestr birgalikda ijro etadigan musiqiy shakl; bu yozuvda yakka ijrochi — skripkachi Han, unga jo‘r bo‘lgan jamoa esa English Chamber Orchestra bo‘lgan.
Albom o‘tgan yil sentabr oyida Londondagi Abbey Road studiyasida yozib olindi. Bu studiyada Beatles guruhi ham o‘z musiqalarini yozgan. Han uchun bu yozuv nafaqat taniqli asarni ijro etish, balki bolalik xotiralarini musiqaga qayta olib kirish imkoniyati bo‘ldi.
“Ba’zilar nega shunchalik ko‘p ijro etilgan va juda ko‘p e’tirof etilgan yozuvlari mavjud Vivaldining ‘To‘rt fasl’ asarini tanlaganimga hayron bo‘lishi mumkin.”
Bir xil nota, turlicha talqin
Skripkachining fikricha, musiqachi asarning asl notasiga sodiq qolgan taqdirda ham, natijada yangraydigan musiqa har safar bir xil bo‘lavermaydi. Ijrochining tajribasi, eshitish qobiliyati, xotiralari va hissiyoti asar talqiniga ta’sir qiladi. Bu jarayonni bir manzarani turli odamlar suratga olishi bilan qiyoslash mumkin: joy o‘zgarmaydi, ammo rakurs va taassurot har xil bo‘ladi.
“Menimcha, ijrochilar bir xil notaga sodiq qolishsa ham, musiqa har bir ijrochining o‘ziga xos nigohidan o‘tadi. Shu sababli yangraydigan asar muqarrar ravishda boshqacha bo‘ladi.”
Han Soo-jin uchun Man orolidagi xotiralar ana shu o‘ziga xos nigohning bir qismidir. U bolaligida ilk bor eshitgan asarini yillar o‘tib yana ijro etar ekan, musiqaga faqat nota va texnika orqali emas, balki o‘sha paytdagi muhit haqidagi xotiralar orqali ham yondashadi.
Vivaldining “To‘rt fasl” asari nega hanuz mashhur?
Antonio Vivaldining “To‘rt fasl” asari klassik musiqaning eng taniqli namunalaridan biridir. Unda yilning to‘rt fasli — bahor, yoz, kuz va qish — alohida musiqiy qismlar orqali ifodalanadi. Tinglovchi tabiatdagi o‘zgarishlarni, masalan, qushlarning sayrashini, yozgi bo‘ronni yoki qishning sovug‘ini musiqa yordamida tasavvur qilishi mumkin.
Asar ko‘p ijro etilgani uchun musiqachilar oldida muhim savol turadi: uni yana qanday yangicha talqin qilish mumkin? Han Soo-jinning javobi shundaki, yangilik har doim notalarni o‘zgartirishda emas. Ba’zan ijrochining o‘z hayotiy tajribasi, musiqadagi ohanglarga bergan urg‘usi va tinglovchiga yetkazmoqchi bo‘lgan hissi asarga yangi tus beradi.
Ijrochi va orkestrning hamkorligi
Orkestr bilan ijro etish yakkaxon chiqishdan farq qiladi. Skripkachi o‘z partiyasini mahorat bilan ijro etishi bilan birga, orkestr bilan bir maromda nafas olishi, ularning tezligi va dinamikasiga moslashishi kerak. Dinamika — musiqaning baland yoki past, kuchli yoki mayin yangrash darajasi.
English Chamber Orchestra kichik tarkibli orkestrlar qatoriga kiradi. Kamera orkestri — katta simfonik orkestrga qaraganda kamroq musiqachidan tashkil topadigan jamoa; bu tarkib ayrim cholg‘ularning ovozini aniqroq eshitish va ijrochilar o‘rtasidagi yaqin hamkorlikni ko‘rsatish imkonini beradi. Han Soo-jinning orkestr bilan yozilgan ilk albomi shu sababli uning ijodiy yo‘lidagi yangi bosqichni ham anglatadi.
Albomning shaxsiy va musiqiy ahamiyati
Yangi albomda uch jihat birlashadi: Vivaldining ko‘p avlodlarga tanish musiqasi, Han Soo-jinning bolalik xotiralari va orkestr bilan ishlash tajribasi. Man orolining dengiz va yaylovlari haqidagi esdaliklar ijrochining asarni qanday his qilishiga zamin yaratgan. Biroq tinglovchilar albomni o‘z xotiralari bilan ham bog‘lashi mumkin: masalan, bahor ohanglarini bolalikdagi sayr yoki qish musiqasini sovuq kunlar bilan eslashi ehtimol.
Abbey Road studiyasida yozib olingani albomga alohida tarixiy muhit bag‘ishlaydi. Ammo Han Soo-jin ijrosining asosiy mazmuni studiyaning shuhratida emas, balki uning taniqli asarga shaxsiy qarashini olib kirganidadir. Ijrochi uchun albom — o‘tmishdagi musiqiy xotirani bugungi mahorat va tajriba bilan qayta uchrashtirish usuli.
Tinglovchilar uchun yangi eshitish tajribasi
“To‘rt fasl”ni ko‘p bora tinglagan odamlar ham Han Soo-jinning ijrosida o‘ziga tanish musiqaning boshqa jihatlarini sezishi mumkin. Uning bolalikdagi tabiat xotiralari har bir tinglovchiga aynan bir xil ta’sir qiladi, deb aytib bo‘lmaydi. Lekin shu shaxsiy nuqtayi nazar asarni yana bir bor tinglash, undagi tovushlarni yangicha payqash uchun sabab bo‘la oladi.
Klassik musiqaning kelajakdagi talqinlari
Klassik asarlar asrlar davomida ijro etilib keladi, ammo ular har bir yangi avlod bilan qayta kashf etiladi. Bir asarning turli ijrolarini tinglash xuddi bir hikoyani boshqa odamning tilidan eshitishga o‘xshaydi: voqealar o‘sha-o‘sha, lekin urg‘ular va hislar o‘zgaradi. Han Soo-jinning albomi ham Vivaldi musiqasini o‘zgartirib yuborishdan ko‘ra, uning ichidagi shaxsiy ma’nolarni ko‘rsatishga intiladi.
Musiqachining keyingi ijodiy rejalari haqida ma’lumot berilmagan. Shunga qaramay, orkestr bilan yozilgan bu albom uning ijrosini kengroq musiqiy shaklda namoyon etadi. Man orolidagi bolalikdan boshlangan xotira esa Vivaldining mashhur asariga yangi tinglovchilarni olib kelishi va eski muxlislarni uni yana bir bor diqqat bilan eshitishga undashi mumkin.
