Film atrofidagi bahs ijodkorlarga bosim masalasiga ko‘chdi

Koreya kino prodyuserlari uyushmasi “Qotillar” filmi yuzasidan bildirilayotgan fikrlar rejissyor, aktyorlar va suratga olish guruhining boshqa a’zolariga nisbatan shaxsiy hujumlarga aylanayotganidan xavotir bildirdi. Uyushma 1-oktabr kuni e’lon qilgan bayonotida san’at asarini tanqid qilish tabiiyligini, biroq ijodkorlarni asarda qatnashgani uchungina nishonga olish to‘g‘ri emasligini ta’kidladi.

Uyushma nazarida, bahs avvalo filmning o‘zi, undagi ifoda va talqin haqida bo‘lishi kerak. Tekshirilmagan ma’lumotlarni tarqatish yoki filmda ishlagan kishilarga haddan tashqari bosim o‘tkazish esa sog‘lom ijodiy muhitga zarar yetkazishi mumkin.

“Qotillar” — 1974-yilda Janubiy Koreya prezidentining rafiqasi Yuk Yong-su otib o‘ldirilgan voqeadan ilhomlangan badiiy film. Badiiy film — tarixiy voqea yoki hujjatlarga tayansa ham, qahramonlar, sahnalar va voqealar rivojini dramatik maqsadda qayta ishlashi mumkin bo‘lgan kino asaridir.

Tarixiy voqea va film talqini bo‘yicha qarama-qarshi fikrlar

Film ayrim siyosiy doiralarda tarixni noto‘g‘ri ko‘rsatishda ayblandi. Tanqidchilarning da’volariga ko‘ra, asar voqea ortida Markaziy razvedka boshqarmasi yoki o‘sha paytdagi prezident Pak Chong Xi turgandek taassurot qoldiradi; ayrim siyosatchilar film namoyishini taqiqlash va huquqiy choralar ko‘rishni talab qilgan.

Biroq bu fikrlar film mazmuniga doir da’volardir va maqolada ular tasdiqlangan tarixiy xulosa sifatida keltirilmagan. Ayniqsa, tarixiy voqealar haqida bahs yuritilganda, hujjatlar bilan isbotlangan ma’lumotni badiiy taxmin yoki siyosiy talqindan ajratish muhim.

  • Tarixiy asos: film Yuk Yong-su o‘ldirilgan 1974-yilgi voqeaga murojaat qiladi.
  • Badiiy qayta qurish: ijodkorlar turli qayd va hujjatlardan foydalanib, ularga kino uchun to‘qima unsurlar qo‘shganini aytmoqda.
  • Bahs markazi: tomoshabinlar film voqealarni qanday talqin qilgani va ayrim sahnalar tarixiy haqiqat sifatida ko‘rsatilgan-ko‘rsatilmagani haqida bahslashmoqda.

Prodyuserlar film nimani da’vo qilayotganini izohladi

Filmni ishlab chiqqan kompaniya 28-sentabr kungi bayonotida asar tarixiy hodisadan ilhomlanganini, lekin turli yozma manbalar asosida kino tasavvuri bilan qayta yaratilganini bildirdi. Kompaniya filmda biror aniq shaxs voqeaning ortidagi tashkilotchi sifatida ko‘rsatilmaganini va dramatik taxminlar tarixiy fakt deb taqdim etilmaganini aytdi.

Uyushma ham ayni paytdagi bayonotida filmning tarixiy talqini to‘g‘ri yoki noto‘g‘ri, degan hukm chiqarmasligini alohida qayd etdi. Uning maqsadi muayyan siyosiy qarashni qo‘llash emas, asar haqidagi munozara ijodkorlarga nisbatan haqorat va tasdiqlanmagan da’volarga aylanib ketmasligi kerakligini eslatish bo‘lgan.

Bu farq muhim: bir tomondan, tomoshabinlar filmni tanqid qilish va tarixiy aniqlik yuzasidan savol berish huquqiga ega; boshqa tomondan, filmda ishlagan aktyor yoki texnik xodimni asardagi har bir fikr uchun shaxsan javobgar qilish asosli bo‘lmasligi mumkin. Masalan, bir film sahnasidan norozi bo‘lgan kishi asarning manbalari va talqinini muhokama qilishi mumkin, ammo ijodkorning shaxsiy hayotiga doir tekshirilmagan gaplarni tarqatmasligi lozim.

Li Min Xo Pusan kinofestivalidagi uchrashuvni bekor qildi

Filmda qatnashgan aktyorlarga qarshi shaxsiy tusdagi keskin tanqidlar kuchayganidan keyin Li Min Xoning vakillari uning Pusan xalqaro kinofestivalidagi “Aktyorlar uyi” suhbat dasturida qatnashmasligini ma’lum qildi. Bekor qilish sababi “majburiy holatlar” deb izohlangan.

Pusan xalqaro kinofestivali — Osiyodagi yirik kino tadbirlaridan biri bo‘lib, unda filmlar namoyishi bilan birga ijodkorlar ishtirokidagi suhbatlar ham o‘tkaziladi. “Aktyorlar uyi” kabi uchrashuvlar tomoshabinlarga aktyorlarning kasbi, rollarga tayyorgarligi va kino yaratish jarayoni haqida bevosita savol berish imkonini beradi.

Li Min Xoning ishtiroki bekor qilingani uning film haqidagi bahsda qaysi tomonni qo‘llashi yoki film mazmuni yuzasidan qanday fikrda ekanini o‘z-o‘zidan anglatmaydi. Mavjud xabarda bekor qilish uchun faqat “majburiy holatlar” ko‘rsatilgan; shu sababli uning qarorini qo‘shimcha taxminlar bilan izohlash uchun asos yo‘q.

Ijod erkinligi va tanqid chegarasi

Kino tarixiy mavzularni omma bilan muhokama qilishga sabab bo‘lishi mumkin. Shu bilan birga, kino — hujjatli hisobot emas: rejissyorlar ko‘pincha voqealarni tanlangan nuqtayi nazar orqali hikoya qiladi, qahramonlar o‘rtasidagi suhbat va ayrim sahnalarni dramatik ta’sir uchun yaratadi. Shuning uchun tomoshabin filmni ko‘rganda uning badiiy talqini bilan tarixiy hujjatlarni bir-biridan farqlashi kerak.

Badiiy erkinlik cheksiz degani emas. Tarixiy mavzudagi filmning manbalari, voqealarni tasvirlash usuli va tomoshabinga beradigan taassuroti haqida asosli savollar berish mumkin. Biroq tanqid dalil va asar tahliliga tayansa, muhokama mazmunli bo‘ladi; shaxsiy haqorat, tahdid yoki tekshirilmagan ayblovlar esa bahsni filmning o‘zidan uzoqlashtiradi.

Bahsning markazida filmning ifodasi va tarixiy talqini turishi, ijodkorlarga qarshi shaxsiy hujumlar yoki asossiz ma’lumotlar emas, deya ogohlantirdi uyushma.

Keyingi muhokamalarda nimalar muhim bo‘ladi?

Uyushma tomoshabinlarning turli fikrlarini hurmat qilish bilan birga, ijodkorlar ortiqcha tashqi bosimdan qo‘rqmasdan ishlay oladigan sharoit zarurligini ta’kidladi. Bu masala faqat “Qotillar” filmiga taalluqli emas: tarixiy shaxslar va siyosiy voqealar haqida hikoya qiladigan har qanday san’at asari jamoatchilikda keskin munozara uyg‘otishi mumkin.

  • Filmga oid tanqid asar mazmuni, manbalari va badiiy usuli bilan bog‘liq bo‘lishi kerak.
  • Tarixiy da’volarni baholashda tekshiriladigan hujjatlar va tasdiqlangan ma’lumotlar bilan taxminlarni ajratish zarur.
  • Aktyorlar va suratga olish guruhidagi boshqa kishilarga nisbatan ayblovlar aniq dalillarga tayanishi kerak.
  • Pusan festivalidagi bekor qilingan uchrashuv film atrofidagi bahsning ijodkorlar ishtiroki va ommaviy tadbirlarga ham ta’sir qilishi mumkinligini ko‘rsatadi.

Hozircha uyushma filmning tarixiy talqini haqida yakuniy xulosa bermadi, prodyuserlar esa asar muayyan shaxsni suiqasd ortida turgan odam sifatida ko‘rsatmaganini aytmoqda. Munozaraning keyingi yo‘nalishi jamoatchilik bildiradigan tanqidning qanchalik dalilga asoslanishi va film ijodkorlariga bosim qanchalik davom etishiga bog‘liq bo‘ladi.