Aktyorning uyi oldida namoyish o‘tkazish rejasi

Janubiy Koreyada sobiq prezident Pak Chon Hi rafiqasi Yuk Yong-su otib o‘ldirilgan voqeani yorituvchi “Qotillar” filmi atrofidagi siyosiy bahs улам keskinlashmoqda. O‘ng qanotdagi Shin Jayu Yon-dae tashkiloti filmda bosh rolni ijro etgan aktyor Yu Hae-jin yashaydi deb taxmin qilinayotgan bino oldida namoyish o‘tkazishni rejalashtirgan.

Tashkilot rahbari Kim Sang-jin 1-oktabr kuni ijtimoiy tarmoqdagi sahifasida miting o‘tkazish uchun ariza topshirilganini yozib, hujjat qabul qilinganini ko‘rsatuvchi tasdiq suratini ham e’lon qilgan. Arizada namoyish 3-oktabrdan 30-oktabrgacha o‘tkazilishi, unda 20 kishi qatnashishi, ikkita ovoz kuchaytirgichli mashina va ko‘chma sahnadan foydalanilishi ko‘rsatilgan.

Guruh rahbari aktyor yashaydi deb taxmin qilingan binoning suratini tarqatib, uning manzilini oshkor qilish va “qochib ketganini ko‘rsatish” mazmunida gapirgan.

Kim Sang-jin namoyish boshlansa, aktyorning agentligi uni boshqa joyga ko‘chirishi mumkinligini aytgan. Shundan so‘ng u Yu Hae-jinni “uyidan qochib ketgan” deb ko‘rsatishini bildirgan. Bu bayonot oddiy siyosiy tanqiddan tashqari, san’atkorning shaxsiy hayoti va xavfsizligiga taalluqli xavotirlarni ham yuzaga chiqardi.

Film sabab boshlangan siyosiy tortishuv

“Qotillar” filmi 23-sentabr kuni ekranlarga chiqqan. Filmda 1974-yilda Yuk Yong-suga qilingan suiqasd voqeasi tasvirlangan. Ayrim siyosatchilar va siyosiy guruhlar filmni tanqid qilib, unda sobiq prezident Pak Chon Hi voqeaga aloqador qilib ko‘rsatilgan, degan da’voni ilgari surgan.

Tanqidchilar film namoyishini to‘xtatish va uning ijodkorlarini qonuniy javobgarlikka tortish kerakligi haqida gapirgan. Biroq filmga qarshi bildirilayotgan bu iddaolar — siyosiy bahs ishtirokchilarining da’volari; ularni film mazmuni haqidagi mustaqil xulosa sifatida qabul qilmaslik lozim. Film tarixiy voqeani badiiy shaklda talqin qilgani uchun uning tasviri va tarixiy aniqligi yuzasidan munozara ketmoqda.

Film haqidagi bahslar faqat rejissyorlar va prodyuserlar bilan cheklanmay, aktyorlar hamda filmga ijobiy baho bergan олонд tanilgan хүмүүсийг ham qamrab olgan. Bu holat madaniy mahsulot siyosiy ramzga aylanganda ijodkorlar ham jamoatchilik bosimi nishoniga tushishi mumkinligini ko‘rsatadi.

Aktyorga qaratilgan shaxsiy haqoratlar

Bahslar fonida hukmron Xalq kuchi partiyasi deputati Ju Jin-u Yu Hae-jinning tashqi ko‘rinishini nishonga olib, uni “Shimoliy koreyalik qiyofasida” deb atagan. Bu ibora shaxsga qaratilgan haqorat sifatida tanqid qilingan.

Deputat keyinchalik bu so‘z bilan aktyor Shimoliy Koreyani qo‘llab-quvvatlaganini nazarda tutganini aytib, gapini “fikr bildirish erkinligi” bilan izohlagan. Ammo fikr erkinligi haqidagi bahs shaxsning tashqi ko‘rinishini masxara qilish yoki unga bosim o‘tkazish mumkinmi, degan savolni ham yuzaga keltirdi.

  • Siyosiy tanqid — filmning mazmuni, tarixiy talqini yoki ijodkorlarning qarorlarini muhokama qilishdir.
  • Shaxsiy hujum — masalani muhokama qilish o‘rniga, odamning tashqi ko‘rinishi yoki shaxsiy hayotini nishonga olishdir.
  • Uy oldidagi namoyish esa tanqid qilinayotgan odamning kundalik hayoti va yaqinlari xavfsizligiga bevosita ta’sir qilishi mumkin.

Shu sababli, jamoatchilik e’tiboridagi insonlarni tanqid qilish huquqi bilan ularning shaxsiy hayoti va xavfsizligini hurmat qilish zarurati bir-biridan ajratib ko‘rilishi kerak.

Tashkilot rahbarining avvalgi faoliyati

Kim Sang-jin avval ham siyosiy namoyishlarni tashkil qilgan. U sobiq prezident Mun Chje In yashaydigan Kyonсан janubiy provinsiyasidagi Pxyonsan qishlog‘i yaqinidagi mitinglarga rahbarlik qilgan. 2020-yilda esa Seul markazidagi sobiq Yaponiya elchixonasi oldida joylashgan “Tinchlik haykali”ni olib tashlash talabi bilan chiqish qilgan.

2022-yilda Kim Sang-jin sobiq prezident Yun Sok Yol va uning rafiqasidan olgan Chxusok bayrami sovg‘asini ommaga ko‘rsatgani bilan ham e’tibor qozongan. O‘sha yili Itaevon fojiasidan keyin u qurbonlar xotirasiga bag‘ishlangan yodgorlik joyi yaqinida uzoq davom etgan namoyishlarda qatnashgan. Qurbonlarning oila a’zolari bu namoyishlarga norozilik bildirgan.

2024-yil 3-dekabrdagi harbiy holat e’lon qilish urinishidan keyin Kim Sang-jin “Yun yana prezident bo‘lsin” mazmunidagi chiqishlarni ham uyushtirgan. Ushbu avvalgi faoliyat hozirgi namoyish rejasini tashkilotning siyosiy safarbarlik amaliyotlari doirasida tushunishga yordam beradi, biroq u joriy ish bo‘yicha alohida huquqiy xulosa bermaydi.

Namoyish huquqi va shaxsiy xavfsizlik o‘rtasidagi chegara

Ommaviy namoyishlar fuqarolarga o‘z fikrini bildirish imkonini beradi. Shu bilan birga, namoyish muayyan shaxsning uyi oldida o‘tkazilganda, uning oilasi va qo‘shnilari ham bevosita ta’sirga uchrashi mumkin. Masalan, ko‘chadagi baland ovozli chiqishlar, ko‘p odam to‘planishi yoki yashash manzilining keng tarqalishi kundalik hayotga xalaqit berishi va xavfsizlik borasida tashvish uyg‘otishi ehtimol.

Bu voqeada tashkilot uy deb ko‘rsatgan binoning aynan Yu Hae-jinga tegishli ekani mustaqil ravishda tasdiqlangani haqida xabar berilmagan. Shunga qaramay, yashash joyi deb taxmin qilingan manzil tasvirining ommaga tarqatilishi o‘z-o‘zidan maxfiylik va xavfsizlik masalasini kun tartibiga olib chiqdi.

  • Ommaviy yig‘ilish — odamlarning jamoat joyida birgalikda fikr bildirishidir.
  • Shaxsiy hayot daxlsizligi — insonning yashash joyi va kundalik turmushiga oid ma’lumotlarni asossiz ravishda oshkor qilmaslik tamoyilidir.
  • Jamoat xavfsizligi — namoyish qatnashchilari, mahalliy aholi va boshqa fuqarolarning zarar ko‘rmasligini ta’minlashdir.

Qaysi talablar qo‘llanishi namoyish o‘tkaziladigan joy, mahalliy qoidalar va vakolatli idoralar qarorlariga bog‘liq. Hozircha xabarda rasmiylar namoyishga qanday shart qo‘yishi yoki uni cheklashi haqida ma’lumot keltirilmagan.

Keyingi jarayon nimalarga bog‘liq?

Rejaga ko‘ra, namoyish 3–30-oktabr kunlari davom etishi kerak. Endi jamoatchilik tashkilotchilar arizada ko‘rsatilgan reja bo‘yicha harakat qiladimi, rasmiy idoralar esa yig‘ilish joyi va tartibiga doir qanday choralar ko‘rishini kuzatadi.

Film atrofidagi bahslar davom etsa, tanqid yanada kengayib, rejissyor, aktyorlar va filmni qo‘llab-quvvatlagan boshqa kishilarga ham yo‘nalishi mumkin. Bunday sharoitda munozara mazmunini shaxsiy haqorat va bosimdan ajratish, shuningdek, omma e’tiboridagi insonlarning xavfsizligini e’tibordan chetda qoldirmaslik muhim.

Asosiy savol — filmning tarixiy talqiniga qo‘shilish yoki qo‘shilmaslik emas, balki siyosiy norozilik shaxsiy manzilni oshkor qilish va odamni qo‘rqitishga aylanishi mumkinmi, degan masaladir.

“Qotillar” bo‘yicha tortishuv shuni ko‘rsatmoqdaki, tarixiy mavzudagi film haqidagi bahs qisqa vaqt ichida siyosiy qarama-qarshilikka, so‘ng esa ijodkorlarga qaratilgan shaxsiy hujumlarga aylanishi mumkin. Namoyishlar boshlansa, ularning xavfsiz va qonuniy o‘tishi hamda shaxsiy manzil bilan bog‘liq ma’lumotlar qanday muhofaza qilinishi voqeaning keyingi rivojida muhim o‘rin tutadi.