AQSh qamoqxonasida qurolli talonchilik jinoyati uchun 14 yil o‘tagan, Koreyada tug‘ilgan erkak Janubiy Koreyada harbiy xizmatni o‘tashi shart emas, deb Seul sudi qaror chiqardi. Sud jazosini o‘tab bo‘lgan mahkumlarni harbiy xizmatdan ozod etish qoidasi xorijda jazo muddatini o‘tagan shaxslarga ham tatbiq etilishi mumkin, deb topdi. Biroq qoidani harbiy xizmatdan qochish uchun suiiste’mol qilishning oldini olishga qaratilgan shartlar belgilandi; bu shartlar nimalardan iboratligi hozircha taqdim etilgan xabarlardan ma’lum emas.
Asosiy ma’lumot va kontekst
Erkak oilasi bilan AQShga ko‘chib, u yerda doimiy yashash huquqini oldi. 2010-yilda talonchilik va og‘irlashtiruvchi holatlardagi tajovuz ayblovlari bo‘yicha aybdor deb topildi va AQShda jazo muddatini o‘tagach, o‘tgan yili Janubiy Koreyaga deportatsiya qilindi. Maqolada erkakning ismi oshkor etilmagan.
Janubiy Koreyada o‘tkazilgan tibbiy ko‘rikda u ijtimoiy xizmat xodimi sifatida muqobil xizmatni o‘tashi mumkin bo‘lgan toifaga kiritildi. Biroq sud uning AQShda qamoq jazosini o‘taganini harbiy xizmatdan ozod etish masalasiga bog‘lab, Janubiy Koreyada harbiy xizmatni o‘tashi shart emas, deb hisobladi. Xorijda jazo muddatini o‘tagan mahkumlar ham tegishli ozod etish qoidasiga tushishi mumkinmi — bu ishning asosiy masalasi bo‘ldi.
Koreya Harbiy xizmati boshqarmasi (병무청) jazoni o‘tash uchun Janubiy Koreyaga ko‘chirilgan mahkumlargina ozod etilishi mumkin, degan pozitsiyada edi, ammo sud bu fikrni qabul qilmadi. Shunday qilib, bu qarorni xorijda qamoqda o‘tagani uchungina shaxsni mazkur ozod etish masalasidan chiqarib tashlab bo‘lmaydi, degan ma’noda tushunish mumkin. Biroq qaror xorijda qamoq jazosini o‘taganlarning barchasiga bir xil natija kafolatlaydi, deb qat’iy aytib bo‘lmaydi. Xabarlarda sud suiiste’molning oldini olish uchun shartlar belgilagani aytilgan, ammo qo‘llash mezonlari va shartlarning mazmuni oshkor etilmagan.
Maqolaga ko‘ra, Harbiy xizmat to‘g‘risidagi qonun (병역법) bo‘yicha 18 oy yoki undan ko‘proq muddatga qamoq jazosi tayinlangan shaxslar urush davridagi mehnat xizmati toifasiga (전시근로역; tinchlik davrida harbiy xizmatdan ozod qilinadi, urush chiqqan taqdirda esa mehnat yordami ko‘rsatish uchun chaqirilishi mumkin bo‘lgan toifa) kiritiladi. Bu tinchlik davridagi xizmatdan ozod qiluvchi toifa bo‘lib, urush paytida ham hech qanday majburiyat bo‘lmaydi degani emas. Bu erkakning 14 yillik qamoq muddati maqolada keltirilgan 18 oylik mezondan ancha ko‘p, lekin sud qaror chiqarishda xorijda jazo o‘taganlarga qo‘llanadigan doira va suiiste’molning oldini olish shartlarini ham hisobga olgan ko‘rinadi.
Bu xabar nimani anglatadi
Xorijda jazo muddatini o‘tagan shaxs uchun qamoqda o‘tagan vaqti Janubiy Koreyadagi harbiy xizmat masalasiga ham ta’sir qilishi mumkinligi bu qarorni e’tiborga molik qiladi. Bunga sud Harbiy xizmat boshqarmasining cheklovchi talqinini qabul qilmagani sabab bo‘ldi. Shu bilan birga, faqat bu qarorga asoslanib, xorijda muayyan muddatdan ko‘proq qamoqda o‘tagan har qanday shaxs harbiy xizmat majburiyatidan ozod qilinadi, deb umumlashtirib bo‘lmaydi. Chunki qoida kimlarga tatbiq etilishi va sud belgilagan shartlarning aniq mazmuni oshkor qilinmagan.
Harbiy xizmat majburiyati bor shaxslar yoki ularning oilalari uchun bu qamoqda o‘tagan muddat bilan birga jazoning mazmuni va sud qarori, jazo muddati yakunlangan-yakunlanmagani hamda Janubiy Koreyada o‘tkazilgan harbiy xizmat bo‘yicha tasnifni alohida tekshirish kerakligini anglatishi mumkin. Masalan, xorijda qamoq jazosini o‘tab, Janubiy Koreyada harbiy xizmat bo‘yicha tasnifdan o‘tayotgan shaxs bu qaror borligining o‘zidan kelib chiqib natijani oldindan taxmin qilmasdan, o‘ziga nisbatan chiqarilgan qaror yoki tasnif qanday asosda amalga oshirilganini aniqlashi kerak. Bu farazga asoslangan izoh bo‘lib, o‘sha shaxsga ham ushbu ishdagidek xulosa chiqariladi degani emas.
Bu ishda, ayniqsa, «tinchlik davridagi xizmatdan ozod etilish» bilan «harbiy xizmatga oid barcha majburiyatlarning tugashi»ni farqlash kerak. Maqolada izohlangan urush davridagi mehnat xizmati toifasiga kirganlar tinchlik davrida xizmatdan ozod etiladi, ammo urush chiqqan taqdirda mehnat yordami uchun chaqirilishi mumkin. Shu sababli qarorni harbiy xizmatga oid barcha majburiyatlar bekor bo‘ldi, deb keng talqin qilmaslik kerak.
Tegishli tizimlar va yordam haqida ma’lumot
Shunga o‘xshash harbiy xizmat bo‘yicha qarorga e’tiroz bildirmoqchi bo‘lgan shaxs, avvalo, Harbiy xizmat boshqarmasining harakati ma’muriy organning qarorini bekor qilishni so‘rab sudga beriladigan ma’muriy da’vo (항고소송) uchun asos bo‘ladigan «ma’muriy qaror» ekanini va o‘zida bu qarorga e’tiroz bildirish uchun qonuniy manfaat bor-yo‘qligini tekshirishi kerak. Huquqiy yordam korporatsiyasi (법률구조공단) maslahat holatlariga asoslangan qo‘llanmada ma’muriy qaror davlat organining ommaviy vakolatlarini amalga oshirishi kabi, fuqarolarning huquq va majburiyatlariga bevosita ta’sir qiladigan harakat deb izohlanadi. Muayyan holat shunday hisoblanadimi-yo‘qmi, harakatning mazmuni va tartibi kabi jihatlar birgalikda baholanib aniqlanishi qayd etiladi. Ushbu ishda aynan qaysi ma’muriy harakat sudga da’vo qilish uchun asos bo‘lgani taqdim etilgan xabarlardan ma’lum emas; shu bois bu yo‘riqnomani ishning aniq sud tartibi sifatida qat’iy qo‘llab bo‘lmaydi.
Qo‘llanmaga ko‘ra, qarorni bekor qilish haqidagi da’voni berishning umumiy muddati shaxs qaror chiqarilganini bilgan kundan boshlab 90 kun, qaror chiqarilgan kundan boshlab esa 1 yilni tashkil etadi; qaysi muddat avval tugasa, unga rioya qilish kerak. Alohida qonunda boshqa muddat belgilangan bo‘lsa, o‘sha qoida ustun bo‘lishi mumkin. Ma’muriy organga murojaat qilib e’tiroz bildirish avvalgi qaror ustidan da’vo berish muddatini yangidan boshlaydi yoki uzaytiradi, deb qat’iy aytib bo‘lmaydi. Shu sababli e’tiroz bildirish va sudga murojaat qilish muddatlarini alohida tekshirish kerak.
Shuningdek, sudga da’vo berishning o‘zi ma’muriy qarorning kuchga kirishi yoki ijrosini avtomatik ravishda to‘xtatmaydi. Qo‘llanmada qaytarib bo‘lmaydigan zararning oldini olish uchun shoshilinch zarurat kabi talablar mavjud bo‘lsa, ijroni to‘xtatib turish haqida alohida ariza berish mumkinligi tushuntiriladi. Biroq ma’muriy organlarning har qanday harakati ma’muriy da’vo uchun asos bo‘lavermaydi. Shu sababli, avvalo e’tiroz bildirilayotgan narsa ma’muriy qaror ekanini aniqlash, aniq muddat va tartibni esa tegishli qonunlar yoki yuridik maslahat orqali tekshirish kerak.
Tasdiqlangan faktlar va hozircha noma’lum ma’lumotlar
Tasdiqlangan faktlar
- Erkak Koreyada tug‘ilgan va AQSh qamoqxonasida qurolli talonchilik jinoyati uchun 14 yil o‘tagan.
- Erkak 2010-yilda talonchilik va og‘irlashtiruvchi holatlardagi tajovuz ayblovlari bo‘yicha aybdor deb topilgan hamda jazo muddatini o‘tagach, o‘tgan yili Janubiy Koreyaga deportatsiya qilingan.
- Tibbiy ko‘rikda erkak ijtimoiy xizmat xodimi sifatida muqobil xizmatni o‘tashi mumkin bo‘lgan toifaga kiritilgan.
- Seul sudi xorijda jazo muddatini o‘tagan holatda ham mahkumlarni harbiy xizmatdan ozod etish qoidasi qo‘llanishi mumkin, deb topdi va Harbiy xizmat boshqarmasining pozitsiyasini qabul qilmadi.
- Sud harbiy xizmatdan qochish uchun suiiste’mol qilishning oldini olishga qaratilgan shartlar belgiladi, biroq xabarlarda ularning aniq mazmuni keltirilmagan.
Hozircha noma’lum ma’lumotlar
- Sud ozod etishga qanday aniq shartlar qo‘ydi va bu shartlarni qo‘llash mezonlari qanday?
- Qaror qachon chiqarilgan va ishni qaysi sud tarkibi ko‘rgan?
- Harbiy xizmat boshqarmasi qaror ustidan apellyatsiya berdi-mi?
- Qarorda ko‘rib chiqilgan aniq ma’muriy qaror va sud jarayoni qanday bo‘lgan?
O‘quvchi nimalarni tekshirishi kerak
- Shunga o‘xshash holatda harbiy xizmat bo‘yicha tasnif yoki Harbiy xizmat boshqarmasining qaroriga oid hujjatlar va asoslarni tekshirish, shuningdek, unga sud orqali haqiqatan ham e’tiroz bildirish mumkinmi-yo‘qligini aniqlash kerak.
- Qarorni bekor qilish haqidagi da’voni ko‘rib chiqayotganda qaror haqida xabar topilgan sana va qaror chiqarilgan sanani alohida aniqlash lozim. Umumiy da’vo berish muddati — 90 kun va 1 yil ichidan avval tugaydigan muddatni o‘tkazib yubormaslik kerak. Faqat murojaat bilan e’tiroz bildirish muddatni uzaytiradi, deb hisoblamaslik muhim.
- Sudga da’vo berishning o‘zi qaror ijrosini to‘xtatmaydi, shu sababli muayyan holatda ijroni to‘xtatib turish zarurligini alohida tekshirish kerak. Bu qarordagi aniq shartlar va apellyatsiya berilgan-berilmagani e’lon qilingan xabarlar asosida tasdiqlanmagan.
