Rossiyaning Sibir mintaqasidagi Irkutsk viloyatida o‘latni o‘rganuvchi institut xodimi vafot etgani va yana bir xodim kasallangani haqida xabarlar tarqalgach, Rossiya chorshanba kuni “yolg‘on” ma’lumotlardan ehtiyot bo‘lish haqida ogohlantirdi. Biroq vafot etgan ayolning o‘limiga aslida nima sabab bo‘lgani va ikkinchi xodim kasal ekani tasdiqlanmadi. AQSh, Yevropa Ittifoqi (유럽연합, EU) va Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (WHO) Rossiyani vaziyat haqida ochiq ma’lumot berishga chaqirdi, Mongoliya esa Rossiya bilan chegarada sanitariya nazorati va kuzatuv olib borayotganini bildirdi.

Ma’lumot va kontekst

Rossiyaning “Baykal odamlari” (피플 오브 바이칼) nashri o‘tgan juma kuni Irkutsk viloyatidagi o‘lat tadqiqot institutida ishlagan 28 yoshli ayol o‘latdan vafot etganini xabar qildi. Nashr, shuningdek, ayol singan probirka tufayli kasallikni yuqtirgan bo‘lishi mumkinligini taxmin qildi. Biroq bu faqat xabarlarda ilgari surilgan taxmin bo‘lib, probirka infeksiya manbai bo‘lgani tasdiqlanmagan.

Ikkinchi xodim haqida ham xabarlar va xavotirlar tarqaldi, ammo hozircha faqat uning sababi noma’lum pnevmoniyaga chalingani haqida OAV xabarlari borligi ma’lum. WHO bosh direktori Tedros Adhanom Gebreyesus Rossiyani bu xabarlarga izoh berishga chaqirdi. Shu bois “o‘lat bilan kasallangan ikkinchi bemor” degan iborani tasdiqlangan holat sifatida qabul qilmaslik kerak.

O‘pka o‘lati odamdan odamga yuqishi va og‘ir pnevmoniyaga sabab bo‘lishi mumkin bo‘lgan kasallikdir. Biroq WHO ayolning o‘lim sababini hali aniqlamaganini bildirdi, dastlabki o‘lat taxmini ham tasdiqlanmagan xabarlarga asoslangani aytildi. WHO ma’lumotiga ko‘ra, Rossiya rasmiylari xodimning o‘limi dastlab odatiy o‘tkir respirator virusli infeksiya sifatida namoyon bo‘lganini va yaqinda o‘lat bilan kasallanish holatlari qayd etilmaganini bildirgan.

Bu xabar nimani anglatadi

Hozirgi bahsning markazida o‘lat tarqalayotgani tasdiqlangani yo‘q. Aksincha, o‘lim sababi, ikkinchi xodimning ahvoli va infeksiya qanday yuqgani aniqlanmagan bir paytda turli izohlar tarqalayotgani asosiy masaladir. Sabab va qo‘shimcha yuqtirish holatlarini aniqlash uchun ma’lumot yetarli bo‘lmasa, sog‘liqni saqlash organlari va qo‘shni davlatlarga xavfni baholash ham qiyinlashishi mumkin.

Mongoliya Rossiya bilan chegarada sanitariya nazorati va kuzatuv olib borayotganini bildirdi. AQSh CDC direktori esa Sibirda o‘pka o‘latiga chalinganligi tasdiqlanmagan holat AQSh uchun juda past xavf tug‘dirishini, biroq sayohatchilarni kuzatish va tekshirishga tayyor ekanini aytdi.

Masalan, Irkutskdagi institutning ikkinchi xodimida haqiqatan ham o‘lat aniqlansa, xavfni baholash uchun zarur ma’lumotlar hozirgi “sababi noma’lum pnevmoniya” haqidagi xabarlardagidan farq qilishi mumkin. Ammo mavjud dalillarga asoslanib, bunday infeksiya yoki odamdan odamga yuqish holati tasdiqlangan deb bo‘lmaydi.

Xabarlarda turlicha keltirilgan jihatlar

Birinchi xabarda Rossiya yolg‘on ma’lumotlardan ehtiyot bo‘lish haqida ogohlantirgan paytda ikkinchi gumonli holat tilga olingani va xalqaro hamjamiyat vaziyatni ochiq yoritishga chaqirayotgani qayd etildi. Boshqa xabarda esa WHO o‘lim sababini hali aniqlamagani va dastlabki xabarlar tasdiqlanmagan o‘lat taxminidan iborat ekani tushuntirildi. Shuningdek, WHO orqali Rossiya rasmiylari o‘limga o‘tkir respirator virusli infeksiya sabab bo‘lganini va yaqinda o‘lat holatlari qayd etilmaganini aytgani ham yetkazildi.

Ikkinchi xodimga ham aniq tashxis qo‘yilgani haqida xabar berilmadi. WHO bosh direktorining izoh talab qilgani “sababi noma’lum pnevmoniya” haqidagi xabarlarga taalluqli. Mahalliy hokim ayol vafot etgan shifoxona karantinga olinganini aytgani xabar qilingan, biroq bu choraning ko‘lami yoki qancha davom etishi ko‘rsatilmagan.

AQSh CDC direktori tasdiqlanmagan holat AQSh uchun juda past xavf tug‘dirishini bildirdi. Bu Rossiyadagi vaziyatning sababi yoki kasallik tarqalayotgani aniqlanganini anglatmaydi: AQSh uchun xavfni baholash va Sibirdagi vaziyatni faktlar asosida aniqlash — ikki alohida masala.

Tasdiqlangan faktlar va hozircha noma’lum jihatlar

Tasdiqlangan faktlar

  • “Baykal odamlari” Irkutsk viloyatidagi o‘lat tadqiqot instituti xodimi bo‘lgan 28 yoshli ayol vafot etganini xabar qildi.
  • WHO ayolning o‘lim sababini hali aniqlamaganini bildirdi.
  • Irkutskdagi institutning yana bir xodimi sababi noma’lum pnevmoniyaga chalingani haqida OAV xabarlari tarqaldi.
  • Mongoliya hukumati Rossiya bilan chegarada sanitariya nazorati va kuzatuv olib borayotganini bildirdi.

Hozircha noma’lum jihatlar

  • Vafot etgan ayolning o‘limiga aslida nima sabab bo‘lgan?
  • Ikkinchi xodimning ahvoli va kasallik sababi aniqlandimi?
  • Singan probirka ayolga infeksiya yuqishiga sabab bo‘lganmi?
  • Ikkinchi xodim o‘latni yuqtirib olganmi yoki infeksiya boshqalarga ham tarqalganmi?

O‘quvchi nimalarga e’tibor berishi kerak

  • Keyingi xabarlarda “gumon”, “dastlabki xabar” va “tasdiqlangan holat” tushunchalari bir-biridan farqlanganiga e’tibor berish kerak. Hozirgi xabarlarda o‘lim sababi va ikkinchi xodimga qo‘yilgan tashxis aniqlashtirilmagan.
  • Rossiya rasmiylari va WHO o‘lim sababi hamda ikkinchi xodimning ahvoli haqida qo‘shimcha ma’lumot beradimi, kuzatib borish mumkin.
  • Mongoliya chegarada nazorat olib borayotgani xabar qilingan, biroq oddiy sayohatchilarga qo‘llanadigan aniq choralar yoki ko‘rsatmalar keltirilmagan. Sayohat yoki harakatlanish haqida qaror qilayotganda, faqat shu xabarga asoslanib alohida cheklovlar yoki yuqtirish xavfi bor degan xulosaga kelmaslik ma’qul.

Manbalar