1-bo‘lim — Insoniy voqea: nikoh tugagan, ammo suddagi bahs davom etadi
Dilshod va Malikaning birgalikdagi hayoti bir necha yil avval izdan chiqa boshladi. Dilshodning xiyonati va oilaviy mas’uliyatdan chekinishi Malika bilan munosabatlarni sovutdi. Oxir-oqibat ular alohida yashay boshlashdi. Dilshodning nazarida, nikoh faqat qog‘ozda saqlanib qolgan, uni qayta tiklash uchun hech qanday imkon yo‘q edi.
Dilshod ajrashish to‘g‘risida sudga da’vo qildi. Biroq u oilaning buzilishiga o‘zi sababchi bo‘lganini sud e’tiborga oldi: Koreya sud amaliyotida nikoh buzilishida aybdor bo‘lgan turmush o‘rtog‘ining ajrashish talabi, odatda, qanoatlantirilmaydi. Dilshod buni qonunning konstitutsiyaga zid talqini deb bildi. Uningcha, Fuqarolik qonunidagi ajrashish asoslari nikoh amalda barbod bo‘lganida ajrashishga yo‘l qo‘yadi, ammo Oliy sudning yondashuvi aybdor tarafning bunday talabini to‘sadi. Shuning uchun u ishni ko‘rayotgan suddan qonunni Konstitutsiyaviy sud tekshiruviga yuborishni so‘radi.
2-bo‘lim — Huquqiy savol
Dilshodning arizasi qabul qilinadimi? Aniqrog‘i, qonun moddasi muayyan tarzda talqin qilinganda konstitutsiyaga zid, degan vaj bilan suddan uni konstitutsiyaviy tekshiruvga yuborishni so‘rash mumkinmi?
3-bo‘lim — Koreya qonunchiligi nima deydi?
Koreya Respublikasi Konstitutsiyasining 107-moddasi 1-qismi va Konstitutsiyaviy sud to‘g‘risidagi qonunning 41-moddasi 1-qismi qonun normasining konstitutsiyaga muvofiqligi ko‘rilayotgan sud ishining hal qilinishiga ta’sir qiladigan bo‘lsa, sud Konstitutsiyaviy sudga murojaat qilishi mumkinligini belgilaydi.
Konstitutsiyaviy tekshiruvga yuborish uchun masala qonun normasining o‘zi konstitutsiyaga mos yoki mos emasligi haqida bo‘lishi kerak. Sudning shu normani qanday talqin qilgani alohida murojaat predmeti hisoblanmaydi.
Buning sababi — sud ishida qonunni sharhlash va qo‘llash sudlarning vakolatiga kiradi. Oliy sud Koreyada sud tizimining eng yuqori pog‘onasida turadi; Konstitutsiyaviy sud esa qonunlarning konstitutsiyaviyligini tekshiradi. Bu vakolatlar bir-birini almashtirmaydi.
Amalda farqni quyidagicha tushunish mumkin:
- Qonunning o‘ziga e’tiroz: “Ushbu norma mazmuni bilan Konstitutsiyaga zid”, deb hisoblanadi. Agar shu norma ish natijasiga ta’sir qilsa, sud Konstitutsiyaviy sudga murojaat qilish masalasini ko‘rib chiqishi mumkin.
- Sud talqiniga e’tiroz: “Ushbu norma falon ma’noda talqin qilinsa, konstitutsiyaga zid”, deyiladi. Bu, mohiyatan, sud qonunni noto‘g‘ri sharhlagan degan e’tirozdir; bunday e’tirozning o‘zi qonunni konstitutsiyaviy tekshiruvga yuborish uchun asos bo‘lmaydi.
Shu bois, “norma aynan shunday talqin qilingan taqdirdagina konstitutsiyaga zid” degan shakldagi ariza qonun moddasining o‘zini emas, uning sud tomonidan sharhlanishini nishonga olsa, qabul qilinmasligi mumkin.
4-bo‘lim — Koreya sudlari bunday masalaga qanday qaraydi?
Koreya sudlari konstitutsiyaviy nazoratga yuborish arizasida nimaga e’tiroz bildirilayotganini ajratib ko‘radi: qonun normasining o‘ziga qarshimi yoki sudning shu normani qo‘llash usuligami? Bu farq muhim, chunki qonuniy vakolatlar turlicha.
Sudlar qonunni sharhlash va aniq nizoga tatbiq etish vakolatiga ega. Konstitutsiyaviy sud esa qonunning konstitutsiyaga muvofiqligini tekshiradi; u oddiy sud qaroridagi har bir talqin ustidan shikoyatlarni ko‘rib chiqadigan navbatdagi instansiya emas.
Shu yondashuvga ko‘ra, arizada “qonun mana bunday tushunilsa, konstitutsiyaga zid” deyilishi uning mazmunini o‘zgartirmaydi: agar talabning asl mohiyati sud talqiniga e’tiroz bo‘lsa, u konstitutsiyaviy murojaatning tegishli predmeti hisoblanmaydi. Oliy sudning 2005-yil 14-iyuldagi va 2013-yil 27-iyundagi qarorlarida ham shu prinsip qo‘llangan.
Bu xulosa ajrashish nizosining o‘zida kim haq ekanini hal qilmaydi. U faqat Dilshod tanlagan protsessual yo‘l — qonunni sud talqini sababli konstitutsiyaviy tekshiruvga yuborish talabi — yaroqlimi yoki yo‘qligini belgilaydi.
5-bo‘lim — Qoidalarni Dilshodning ishiga tatbiq etish
Dilshodning holatini bosqichma-bosqich ko‘rib chiqamiz.
- U sud ko‘rayotgan nizoda ajrashishni so‘radi. Demak, qonundagi ajrashish asoslari va sudning ularni qanday qo‘llashi ish natijasiga aloqador.
- Uning konstitutsiyaviy e’tirozi qonun matniga emas, asosan sud talqiniga qaratilgan. Dilshod qonun oilaviy munosabatlar butunlay buzilganida ajrashishga imkon beradi, deb hisoblaydi. Uning noroziligi esa sudlar aybdor turmush o‘rtog‘ining da’vosini, odatda, rad etishidadir.
- Bu ikki e’tiroz bir xil emas. Dilshod qonunning o‘zi Konstitutsiyaga zidligini emas, Oliy sud qonunni uning foydasiga bo‘lmagan tarzda sharhlayotganini da’vo qilmoqda. Ikkinchi masala, mohiyatan, qonunni talqin qilish va qo‘llash bilan bog‘liq.
- Konstitutsiyaviy sudga yuborish mexanizmi sud qaroriga qarshi yana bir apellyatsiya emas. Shu sababli Dilshod suddan faqat muayyan talqinni konstitutsiyaga zid deb e’lon qilishni so‘rab, qonun normasining o‘ziga qaratilgan masalani ko‘tarmagan.
Natijada sud uning arizasini qonunni konstitutsiyaviy tekshiruvga yuborishning tegishli predmeti yo‘qligi sababli qabul qilmasligi mumkin. Bu Dilshod ajrasha olmaydi, degan mutlaq xulosa emas. Bu — aynan ushbu ariza orqali, aynan sud talqiniga qarshi, konstitutsiyaviy tekshiruv talab qilib bo‘lmasligini anglatadi.
6-bo‘lim — Xulosa: Dilshodning arizasi nima bo‘ladi va siz nima qilishingiz kerak?
Dilshodning qonunni “aybdor turmush o‘rtog‘ining ajrashish talabi to‘sib qo‘yiladigan tarzda” talqin qilish konstitutsiyaga zid, degan arizasi, mazmunan, qonun normasiga emas, sudning uni sharhlashiga e’tirozdir. Shuning uchun uning konstitutsiyaviy tekshiruvga yuborish haqidagi talabi qabul qilinmaydi. Ajrashish masalasining o‘zi esa alohida tartibda, oilaviy ish bo‘yicha qo‘llanadigan qoidalar va holatlarga qarab hal etiladi.
Shunga o‘xshash vaziyatga tushsangiz:
- E’tirozingiz nimaga qaratilganini aniqlang: qonunning mazmunigami yoki sud uni qanday talqin qilganigami. Konstitutsiyaviy murojaat uchun bu farq hal qiluvchi bo‘lishi mumkin.
- Ish natijasiga ta’sirini ko‘rsating: qonun normasining konstitutsiyaviyligi aynan sizning ishingiz hal qilinishiga qanday ta’sir qilishini hujjatlar va далillar bilan tushuntiring.
- Protsessual yo‘lni advokat bilan tekshiring: sud talqiniga e’tiroz bo‘lsa, konstitutsiyaviy tekshiruv talabi emas, tegishli shikoyat yoki ishni ko‘rish tartibidagi boshqa vosita mos keladimi, oldindan aniqlang.
