2020-yilda suratga olingan Amerikaning «The Old Guard» filmi insoniyat sivilizatsiyasi xavf ostida qolganida paydo bo‘lib, odamlar va sivilizatsiyani asrab kelgan o‘lmaslar maxfiy jamoasi haqida. Kim Songon film qahramonlari va ular o‘rtasidagi munosabatlarni urush, irq va millat, jins, din hamda Sharq va G‘arb o‘rtasidagi nizolarni aks ettiruvchi timsollar sifatida talqin qiladi va sivilizatsiyani asrash uchun qarama-qarshiliklardan o‘tib, hamjihatlik va yarashuvni tanlash kerakligini ta’kidlaydi.

Fon va kontekst

Filmda to‘rt nafar o‘lmas jangchi tarixiy ofatlar yuz berganida paydo bo‘lib, odamlar hayoti va sivilizatsiyani asrab keladi. Maqolada ular qutqargan odamlarning avlodlari ham keyinchalik epidemiyaga davo topish yoki mohirona diplomatiya bilan urushning oldini olish kabi ishlari orqali dunyoni yangi inqirozlardan qutqarishga hissa qo‘shishi tushuntiriladi. Demak, o‘lmaslarning vazifasi faqat bir martalik qutqaruv bilan cheklanmaydi: ular kelajak avlodlarga sivilizatsiyani asrab qolish imkonini ham yaratadi.

Jamoa rahbari Endi Skifiyalik Andromaxadir. Maqolada uning yoshi kamida 6 000 yil ekani aytiladi. Skifiya Qora dengizning shimolida joylashgan qadimiy mintaqa bo‘lib, bugungi Ukraina va Rossiyaning janubidan Osiyodagi Oltoy tog‘larigacha cho‘zilgani tushuntiriladi. Kim Songon shu tarixiy manzaraga asoslanib, Endini Sharqiy Yevropa va Markaziy Osiyo vakili sifatida talqin qiladi.

Endining jamoadoshi Buker Parijda yashaydi. Maqola muallifi uni G‘arbiy Yevropa timsoli bo‘lishi mumkin deb hisoblaydi. Jo va Niki salib yurishlari davrida bir-biriga dushman bo‘lib duch keladi, ammo keyin sevishib qoladi. Maqolada ular nasroniylik va islom o‘rtasidagi qarama-qarshilik yarashuv bilan yakunlanishi mumkinligiga umid ramzi sifatida talqin qilinadi. Filmda keyinchalik jamoaga qo‘shiladigan afroamerikalik ayol dengiz piyodasi Nayl ham bor. Kim Songon uni irqiy va erkaklar tarafkashligiga qarshi turishga majbur bo‘lgan qora tanli ayol timsoli sifatida talqin qiladi.

Yana bir o‘lmas Kvin Endi bilan birga jodugarlikda ayblanib qo‘lga olinadi. Maqolada aytilishicha, Endi o‘limdan qutuladi, Kvin esa temirdan yasalgan «Temir qiz» qiynoq moslamasiga qamab, dengizga tashlanadi. O‘lmas Kvin qariyb 500 yil davomida qayta-qayta cho‘kib, tiriladi. Endining Kvini qutqara olmaganidan tug‘ilgan aybdorlik hissi va tushunmovchiliklardan so‘ng ikkovining yarashishi maqolada Sharq va G‘arb munosabatlarining yaqin, ammo beqaror jihatlarini ochib beruvchi voqealar sifatida talqin qilinadi.

Film voqealari Parij, London va Rim bilangina cheklanmay, Seul, Jakarta, Janubiy Sudan va Afg‘oniston kabi turli hududlarda ham kechadi. Seulda Endi o‘lmaslar haqida chuqur bilimga ega eski do‘sti Tuani izlab topadi va duch kelgan inqirozga qarshi kurashishda undan yordam oladi. Turli hududlar va qahramonlar hikoyalarini bitta jamoa atrofida birlashtirgan bu syujet maqolada ko‘tarilgan madaniyatlar va dinlarning hamjihatligi mavzusi bilan bog‘liq.

Bu nimani anglatadi

Maqolaning asosiy mavzusi o‘lmaslar haqidagi fantastik tasavvurning o‘zidan ko‘ra, ular ramz bo‘lgan nizolardir. Kim Songon urush, irq va millat, jins va din bilan bog‘liq qarama-qarshiliklar hamda Sharq va G‘arb o‘rtasidagi nizolar insoniyat sivilizatsiyasiga tahdid soladi, deb talqin qiladi. Ayniqsa, bir vaqtlar dushman bo‘lgan Jo va Niki sevishib qolishi, Endi va Kvin esa tushunmovchiliklarni bartaraf etib, yarashishi dushmanlik doimiy holat bo‘lishi shart emasligini ko‘rsatadigan imkoniyat sifatida talqin qilinadi.

Biroq bu — Kim Songonning filmga bergan talqini. Film ijodkorlari maqolada keltirilgan ramzlarni ko‘zda tutgan-tutmagani asl matnda aniqlashtirilmagan.

Maqolada o‘lmaslarning shifo berish qobiliyati ham abadiy kafolatlanmaganiga e’tibor qaratiladi. Bu qobiliyat bir kuni kutilmaganda yo‘qolishi mumkin. Shunda o‘lmaslar ham o‘limga mahkum bo‘lib, insoniyat sivilizatsiyasini boshqa asray olmay qoladi. Kim Songon bu syujetni insonlar birovning himoyasiga tayanib qolmasligi kerak, degan fikr bilan bog‘laydi. Bu talqinga ko‘ra, sivilizatsiyani asrash alohida qobiliyatga ega kishilarga topshirib qo‘yiladigan ish emas, balki nizolarni hal etayotgan odamlarning tanloviga ham bog‘liq.

Maqolada taklif etilayotgan yo‘l — «ikkisidan birini tanlash fikri»dan (faqat ikki variantdan birini tanlash kerak, deb qaraydigan yondashuv) voz kechib, «ikkalasi ham» bo‘lishi mumkinligini qabul qilish. Nasroniylikmi yoki islommi, kapitalizmmi yoki sotsializmmi, Sharqmi yoki G‘arbmi, deb tanlash o‘rniga, turli tizim va sivilizatsiyalar birga yashashi hamda yarashishi yo‘llarini izlash taklif qilinadi. Masalan, biror nizoga duch kelgan o‘quvchi uchun tomonlardan birini qo‘llash yagona yo‘ldek tuyulsa, bu maqola qarama-qarshi tomonlar birga yashashi uchun qanday sharoit kerakligini ham ko‘rib chiqishni taklif etadi. Bu aniq yechim berishdan ko‘ra, nizolarga qarash usulini o‘zgartirishga chaqirayotgani bilan e’tiborga molik.

Tasdiqlangan faktlar va hozircha noma’lum jihatlar

Tasdiqlangan faktlar

  • Maqolada «The Old Guard» inqirozlar paytida insoniyat sivilizatsiyasini qutqarib kelgan o‘lmaslar maxfiy jamoasi haqida film sifatida tanishtiriladi.
  • Endi — Skifiyalik Andromaxadir; maqolada uning yoshi kamida 6 000 yil ekani aytiladi.
  • Jo va Niki salib yurishlari davrida dushman sifatida uchrashib, keyin sevishib qoladi; Kvin esa dengizda qariyb 500 yil davomida qayta-qayta cho‘kib, tiriladi.
  • Kim Songon film qahramonlari va voqealarini turli ijtimoiy hamda madaniy nizolarning ramzi sifatida talqin qilib, hamjihatlik va yarashuvni yoqlaydi.
  • Kim Songon Seul milliy universitetining ingliz tili va adabiyoti kafedrasi (서울대학교 영어영문학과) faxriy professori va Dartmut universitetining tashrif buyurgan olimi sifatida tanishtiriladi; maqolada uning fikrlari muallifning shaxsiy qarashlari ekani aniq qayd etilgan.

Hozircha noma’lum jihatlar

  • Film ijodkorlari maqolada keltirilgan har bir qahramon ramzi va nizolar talqinini ko‘zda tutgan-tutmagani tasdiqlanmagan.
  • Maqolada hamjihatlik va yarashuv zarurligi ta’kidlanadi, biroq real hayotdagi har bir nizoni hal etish uchun aniq tartib yoki siyosat taklif qilinmaydi.

O‘quvchi nimalarga e’tibor berishi kerak

  • Film syujeti bilan maqoladagi ramziy talqinlarni farqlash lozim. Qahramonlarning kelib chiqishi film syujetiga tegishli, u yoki bu qahramon muayyan hudud yoki guruhni ifodalaydi degan izoh esa Kim Songonning talqini sifatida beriladi.
  • Maqola xulosasi har qanday nizoga birdek tatbiq etiladigan yechimmi yoki qarama-qarshiliklardan o‘tib, hamjihatlikni tasavvur qilishga undovchi nuqtayi nazarmi — bularni alohida ko‘rib chiqish mumkin.
  • Muallifning qarashlarini film ijodkorlarining niyati bilan tenglashtirmaslik muhim. Asl matnda ijodkorlar mazkur ramzlarni ko‘zda tutgan-tutmagani haqida javob berilmagan.