Ming yillik o‘rmon maktabi (천년숲학교) rahbari Kim Chaeung yaqinda «Daraxtlar orqali Choe Chivonning pungryu yo‘lini o‘qish» (나무로 읽는 최치원 풍류길) kitobini nashr etdi. Kitobda maktab a’zolari bilan Choe Chivon yodgorliklari va adabiy asarlar yaratilgan 63 ta joyga uyushtirilgan safarlar, shuningdek, «Gyewon Pilgyeong» (계원필경) asaridagi daraxtlar va ularning ramziy ma’nolari ko‘rib chiqiladi. Kimning tushuntirishicha, Choe Chivon Hamyangda suv oqimini o‘zgartirib, to‘g‘on qurgach, daraxtlar ekkan va shu tariqa Sangnim o‘rmonini (상림) barpo etgan.

Asosiy ma’lumot va kontekst

Maqolaga ko‘ra, Ming yillik o‘rmon maktabi Kim 2023-yil mart oyida Kyonchju shahrida ochgan maktab bo‘lib, uning 40 nafar a’zosi bor. Kitob maktab darsligi sifatida foydalanish uchun rejalashtirilgan; a’zolar bilan Choe Chivon izlari saqlanib qolgan yodgorliklar va adabiy asarlar yaratilgan 63 ta joyga safar qilingan. Safarlar faqat mamlakat ichidagina bo‘lmagan. Kimning aytishicha, o‘tgan yil noyabr oyida u a’zolar bilan Xitoyning Szyansu provinsiyasidagi Yanchjou shahrida joylashgan Choe Chivon yodgorlik muzeyiga, shuningdek, Nankin shahri Gaoxun okrugidagi Ssangnyobun maqbarasiga ham borgan.

Kimning Choe Chivon adabiyotiga ekologik madaniyat nuqtayi nazaridan qarashida «Gyewon Pilgyeong» muhim kalit hisoblanadi. Uning aytishicha, bu to‘plamda daraxtlarning 34 turi va jami 135 tup daraxt tilga olingan. Maqolada sanab o‘tilgan asosiy daraxtlar: 27 tup tut, 18 tup dolchin daraxti, 14 tup bambuk, 10 tupdan qarag‘ay va tol. Shuningdek, 6 tup eman, 5 tupdan choy daraxti va olxo‘ri, 4 tupdan shaftoli va archaga o‘rin berilgan.

Daraxtlarni shunchaki manzara yoki o‘simliklar ro‘yxati emas, balki adabiy ma’no yetkazadigan vosita sifatida talqin qilish mumkin. Kimning talqiniga ko‘ra, dolchin daraxti Choe Chivonning eng yoqtirgan daraxti bo‘lib, imtihondan muvaffaqiyatli o‘tish istagi, vafodorlik va matonatni ifodalaydi. Uning tushuntirishicha, qarag‘ay va bambuk ham dunyodagi o‘zgarishlar orasida sobitlik va matonatni saqlash ramzi sifatida namoyon bo‘ladi. Biroq bu — kitob muallifi Kimning adabiy talqini; uni maqolada keltirilgan daraxtlar sonini hisoblash asoslaridan farqlab ko‘rish kerak.

Bu xabar nimani anglatadi

Kitob taklif qilayotgan yondashuv mumtoz asarlarni bugungi ekologik muammolarga bevosita javob beradigan manba deb qarashdan ko‘ra, qadimgi odamlar tabiatni qanday ramzlar va tasavvurlar orqali ifodalaganini o‘rganishga yaqinroq. Daraxtlarning turlari va asarlarda qanday tilga olinganiga e’tibor berilsa, nafaqat adabiy asarlarni, balki ular bilan bog‘liq joylar va mahalliy o‘rmonlarni ham yaxshiroq anglash mumkin. Mumtoz merosga faqat adabiyot, tarix va falsafa nuqtayi nazaridan emas, ekologik madaniyat jihatidan ham qarashni taklif qilishi bilan bu kitob e’tiborga loyiq.

Kim Choe Chivonning ekologik sohadagi xizmatlaridan biri sifatida Hamyangdagi Sangnim o‘rmonining barpo etilishini tilga oldi. Uning tushuntirishicha, Choe Chivon suv toshqinlarining oldini olish uchun suv oqimini o‘zgartirib, to‘g‘on qurgan va shundan keyin daraxtlar ekkan. Bu hikoya o‘rmonni shunchaki manzara emas, balki suv oqimi, tabiiy ofatlarga qarshi kurash va mahalliy jamoa hayoti bilan bog‘liq makon sifatida ko‘rishga undaydi. Biroq Sangnim o‘rmonining barpo etilish jarayoni va Choe Chivonning undagi o‘rni haqidagi ma’lumotlar maqolada Kimning bayoni sifatida keltirilgan. Buni tarixiy jihatdan tekshirish uchun tegishli manbalarni ham ko‘rib chiqish kerak.

Masalan, o‘quvchi Sangnim o‘rmoniga borsa, faqat ko‘z oldidagi o‘rmonni tomosha qilish bilan cheklanmay, suv oqimi va to‘g‘onlar haqidagi ma’lumotlar joyida qanday taqdim etilganini hamda ular qaysi manbalarga asoslanganini tekshirishi mumkin. Bu — adabiyotdagi daraxt ramzlari va haqiqiy o‘rmon tarixini yonma-yon o‘rganish, shu bilan birga talqinlarni tasdiqlangan faktlardan ajratish usulidir.

Kim 2023-yilda Choe Chivon adabiyoti muzeyida (최치원문학관) bo‘lib o‘tgan «Choe Chivon va buddizm» ilmiy anjumanida Choe Chivon adabiyotiga ekologik-madaniy tasavvur nuqtayi nazaridan yondashgan maqolasini taqdim etdi. Uning aytishicha, o‘tgan yil mart oyida yong‘in sodir bo‘lgan Choe Chivon adabiyoti muzeyidan faqat binoning karkasi qolgan, Gounsa ibodatxonasi (고운사) hamda uning hududidagi ibodatxona o‘rmoni va bir necha binoga zarar yetgan. Kim Gounsa atrofida «Gyewon Pilgyeong»da tilga olingan daraxtlarni ekib, Choe Chivonni ekologik madaniyat orqali anglashga yordam beradigan sayr yo‘nalishini yaratish istagini ham bildirdi.

Tasdiqlangan faktlar va hozircha noma’lum jihatlar

Tasdiqlangan faktlar

  • Rahbar Kim Chaeung yaqinda «Daraxtlar orqali Choe Chivonning pungryu yo‘lini o‘qish» kitobini nashr etdi.
  • Ming yillik o‘rmon maktabi 2023-yil mart oyida Kyonchjuda ochilgan; maqolaga ko‘ra, uning 40 nafar a’zosi bor.
  • Kimning aytishicha, u a’zolar bilan Choe Chivon yodgorliklari va adabiy asarlar yaratilgan 63 ta joyga safar qilgan.
  • Kim «Gyewon Pilgyeong»da daraxtlarning 34 turi va 135 tup daraxt tilga olinishini aytib, ularning ramziy ma’nolarini izohlagan.
  • Kim Sangnim o‘rmonining barpo etilishi, Choe Chivon adabiyoti muzeyi va Gounsa ibodatxonasiga yetgan zarar haqida ma’lumot bergan.

Hozircha noma’lum jihatlar

  • «Gyewon Pilgyeong»dagi daraxt turlari va soni qaysi nashr hamda hisoblash mezonlariga asoslanib aniqlangani maqolada aytilmagan.
  • Sangnim o‘rmonining barpo etilishi va Choe Chivon bilan bog‘liq yodgorliklar haqidagi tarixiy talqinlar qaysi manbalarga tayanishini faqat maqolaga asoslanib aniqlab bo‘lmaydi.
  • Yong‘inda zarar ko‘rgan Choe Chivon adabiyoti muzeyi va Gounsa ibodatxonasini qayta tiklash ishlari maqolada yoritilmagan.

O‘quvchi nimalarni tekshirishi kerak

  • «Gyewon Pilgyeong»dagi daraxtlar sonini keltirganda, hisoblash mezonlari va foydalanilgan nashr ham ko‘rsatilganini tekshiring.
  • Sangnim yoki Choe Chivon bilan bog‘liq yodgorliklarga borganingizda, joylardagi tarixiy izohlar qaysi manbalarga asoslanganini ko‘rib chiqing.
  • Daraxtlarning adabiy ramzlarini o‘qishda asardagi ifodalarni, Kimning talqinini va tekshirish mumkin bo‘lgan tarixiy faktlarni bir-biridan ajratib tushuning.